جمال آفتاب و آفتاب هر نظر؛ شرحى بر ديوان حافظ - سعادت پرور، على - الصفحة ٣٦ - غزل ٤٢٣ صنما! باغم عشق تو چه تدبير كنم؟

خواجه در اين غزل اظهار اشتياق به ديدار دوست، و در ضمن گله از طولانى شدن ايّام هجران، درخواست پايان يافتن آن را نموده و مى گويد:

معشوقا! نمى‌دانم تا به كى در غم عشقت نشينم و بنالم و تدبير آن را نتوانم؟

مى‌دانم اين درد من درمان پذير نيست، مگر آنكه تو خود را از راه كثرات و با كثرات، و يا از طريق خويشم به من جلوه دهى و مشاهده‌ات نمايم.

(بديهى است كه خدا را از كنار موجودات نمى توان يافت و شناخت. حديث كنز مخفىّ شاهد بر آن است. در آخر حديث‌

«لِكَىْ اعْرَفَ»

است، نه‌

«لِكَىْ اعْلَمَ»

؛ كه:

٣٠٥١

«كُنْتُ كَنْزاً مَخْفِيّاً [ظ: خَفِيّاً]، فَأَحْبَبْتُ أنْ اعْرَفَ، فَخَلَقْتُ الخَلْقَ لِكَىْ اعْرَفَ.»

[١]: (من گنجى پنهان بودم، خواستم كه شناخته شوم، لذا مخلوقات را آفريدم تا شناخته شوم.- نيز:

٣٣٩٨

«إلهى! عَلِمْتُ بِاخْتِلافِ الآثارِ وَتَنَقُّلاتِ الأطْوارِ، أنَّ مُرادَكَ مِنّى أنْ تَتَعَرَّفَ إلَىَّ فى كُلِّ شَىْ ءٍ.»

[٢]: (مبعودا! با پى درپى آمدن آثار و مظاهر و دگرگونى تحوّلات دانستم كه مراد تو از من اين است كه خودت را در هر چيز به من بشناسانى.).

[١] - بحار الانوار، ج ٨٧، ص ٣٤٤.

[٢] - اقبال الأعمال، ص ٣٤٨.