عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٣٨٣ - حقيقت و روح دين

نوع دوم: تمايلاتى است كه از طبيعت و فطرت ناشى مى‌شود و اين تمايلات به شرح زير است:

الف: تمايل به يك ايده‌آل (آرمان) هدف‌

ب: تمايل به عمل اخلاقى‌

ج: تمايل به تحصيل معرفت و خودآگاهى‌

د: تمايل به خلاقيت هنرى‌

مشخصات اين تمايلات بدين قرار است:

١- از امتيازات خاص انسان است كه ساير حيوانات در آن شركت ندارند، فرق اساسى بين حيوان و انسان اين است كه حيوان فقط مى‌داند و احساس مى‌كند و فكر مى‌كند، ولى انسان نه فقط مى‌داند و احساس مى‌كند و فكر مى‌كند، بلكه مى‌داند كه مى‌داند و مى‌داند كه احساس مى‌كند و مى‌داند كه فكر مى‌كند؛ به تعبير ديگر حيوان فقط مخلوقى است آگاه، ولى انسانى مخلوقى است خودآگاه، همين حقيقت واقع است كه بين طبايع حيوان و انسان ايجاد اختلاف مى‌كند.

تمايلاتى كه مخصوص انسان است، عبارت است از تمايلات خودآگاهى و معرفت يا تمايلاتى نفس (يا ذات).

٢- از نظر بيولوژى (زيست‌شناسى) اين تمايلات تحت تأثير هيچ‌گونه فشار يا اجبارى نيستند، اينها تمايلات آزادى هستند كه صرفا به جنبه روانى انسان تعلق دارند؛ زيرا طريق ارضاى آن‌ها طورى است كه نه جنبه زيست‌شناسى دارد و نه در وضعى قرار دارد كه صورت مشخص ثابتى داشته باشد.

٣- ارضاى هريك از اين تمايلات يك نوع لذت مخصوصى به شخص مى‌دهد كه هرگاه بهترين و صالح‌ترين نمونه آن بدست آمد، از لحاظ كميت، مقدار وشدت بر مسرتى كه ناشى از ارضاى هريك از تمايلات مشخص ديگرى باشد كه بدست‌