عرفان اسلامى تفسير مصباح الشريعه و مفتاح الحقيقه - انصاريان، حسين - الصفحة ٢٧٦ - نفس و مقامات اربعه

نايل و برخوردار شود.

مرتبه اولى‌ كه او را «تجليه» خوانند، آن است كه نفس قوا و اعضاى بدن را به مراقبت كامله در تحت انقياد و اطاعت احكام شرع و نواميس الهيه وارد نموده كه اطاعت اوامر و اجتناب از منهيات شرعيه را به نحو اكمل نمايد، تا پاكى صورى و طهارت ظاهريه در بدن نمايان شود و در نفس هم رفته رفته خوى انقياد و ملكه تسليم براى اراده حق محقق گردد و براى حصول اين مرتبه، علم فقه بر طبق طريقه جعفريه كافى و به نحو اكمل عهده‌دار اين امر است.

مرتبه ثانيه‌ كه آن را «تخليه» نامند، آن است كه نفس به مضار و مفاسد اجتماعى و انفرادى اخلاق رذيله و خوى‌هاى پليد آگاهى يابد و به تدبر در عواقب وخيم آن‌ها در دنيا و عقبى بر طبق دساتيره مقرره در فن علم اخلاق، آن صفات ناپسند را از خود دور و محو نمايد، هم‌چون كبر و حسد و حرص و شهوت و بدبينى به خلق و خودخواهى و باقى صفات رذيله كه در كتب اخلاق ثبت است و اين كارها در معالجات روحانى و طب الهى هم‌چون خوردن مسهلات و داروهاست براى رفع اخلاط فاسده در معالجه جسمانى و طب طبيعى.

مرتبه ثالثه‌ كه آن را «تحليه» نامند آن بود كه پس از حصول تخليه و رفع موانع، خود را به زيور اخلاق نيك و خوى‌هاى پسنديده كه در نظام اجتماع و فرد تأثير به سزا و عميق دارند آراسته كند و اين خود پاكيزگى باطن و طهارت معنويه است كه تا اين معنى حاصل و متحقق نشود، آدمى در باطن آلوده و نجس خواهد بود، هرچند كه ظاهر بدن محكوم به پاكى ظاهرى است و اين كار در طب روحى و معالجه نفس مانند خوردن غذا و استعمال دواى مقوى است كه براى توليد نيرو و قوت بدن در طب جسمانى بكار مى‌برند.

مرتبه رابعه‌ و پس از حصول و تحقق مراتب سه‌گانه فوق از بركت صفا و پاكى‌