جامع عباسی - طبع قديم - شيخ بهائى - الصفحة ٤٤٨ - مطلب چهارم در بيان مقدار خونبها و قتل عمد و خطا

كرده باشد آن‌گاه آن كس او را از روى عمد بكشد پس هر گاه در اين صورت ولىّ مقتول عفو كند خونبها ساقط مى‌شود.

هفدهم‌ آن كه شخصى هر دو دست شخصى را ببرد و دستهاى او را عوض آن ببرند چنانكه سرايت به كشتن كند پس هر گاه ولىّ مقتول عفو كند خونبها ساقط مى‌شود.

هجدهم‌ آن كه شخصى هر دو دست كسى را ببرد و خونبها بگيرد آن‌گاه سرايت به مردن كند چه ولىّ مقتول او را مى‌تواند كشت امّا اگر عفو كند خونبها ساقط مى‌شود.

نوزدهم‌ آن كه شخصى دستهاى كسى را ببرد آن‌گاه دستهاى آن كس را بعوض آن ببرند و سرايت به اوّلى كند و به ثانى سرايت نكند چه در اين صورت ولى او را مى‌تواند كشت امّا اگر پيش از كشتن بميرد ولى خونبها از مال او نمى‌تواند گرفت بر قول بعضى از مجتهدين.

بيستم‌ هر گاه دو دست غلامى را كه خونبهاى او هزار مثقال باشد ببرند آن‌گاه آن غلام آزاد شود و بعد از آن بميرد ورثه غلام قصاص مى‌توانند كرد امّا اگر عفو كند خونبها نمى‌توانند گرفت زيرا كه خونبهاى دستهاى او مال آقاى اوست.

بيست و يكم‌ هر گاه كسى خود را بكشد.

بيست و دوّم‌ هر گاه كسى از روى عمد بظلم كسى را بكشد آن‌گاه بميرد و مال نداشته باشد بر قول بعضى از مجتهدين خونبها از او ساقطست‌

. و امّا آن‌

دو موضعى كه نصف خونبها ساقط است‌

اوّل‌ آن كه دو مرد از سوار يا پياده كه در دويدن بر يكديكر خورند و هر دو كشته شوند چه هر يك از ورثه نصف خونبها به ورثه ديگر مى‌دهند.

دوّم‌ آن كه زنى دست مردى را ببرد بعوض آن هر دو دست زن را ببرند آن‌گاه سرايت كند و آن مرد بميرد بعد از آن ولىّ مرد زن را از كشتن عفو كند نصف خونبها ساقط مى‌شود.

مطلب چهارم در بيان مقدار خونبها و قتل عمد و خطا

و شبيه بعمد و آن بر هفت قسمست:

قسم اوّل‌ خونبهاى مرد مسلمان و اگر چه طفل باشد بدان كه خونبهاى مرد مسلمان در صورتى كه كسى او را بغير حق عمدا كشته باشد و از هر دو طرف به خونبها راضى شوند يكى از شش چيز است:

اوّل‌ صد نفر شترى كه پنج سال يا بيشتر داشته باشند و علّت‌دار و لاغر نباشند و قيمت هر شترى ده مثقال طلا يا صد و بيست درهم باشد.

دوّم‌ دويست رأس گاو كه در عرف آنها را گاو گويند.

سيّم‌ دويست حلّه و هر حلّه دو جامه از برد يمانيست و معتبر آنست كه اسم جامه بر آن صادق آيد.

چهارم‌ هزار فرد گوسفند به طريقى كه در گاو مذكور شد و مى‌بايد كه قيمت هر بيست گوسفند ده مثقال طلا يا صد و بيست درهم باشد.