كنده باشد مثل آن دندان او را بايد كند به شرطى كه دندان آن كس را كه كنده است بيرون نيايد امّا اگر بيرون آيد قصاص نمى‌توان كرد و رجوع در اين به اهل خبرت بايد كرد پس اهل خبرت گويند كه دندان كنده شده او ديگر بيرون نمى‌آيد و بعد از قصاص كردن بيرون آيد بخلاف عادت بر او چيزى نيست و اگر دندان كسى را كه اهل خبرت گويند كه بيرون مى‌آيد و او قصاص كرده باشد ارش بر او لازمست و اگر دندان طفل را كنده باشد انتظار بيرون آمدن آن بايد كشيد پس اگر بيرون نيايد قصاص لازمست و اگر بيرون آيد ارش بايد گرفت جهت زمانى كه دندان نداشته و اگر متغيّر شده بيرون آيد نيز ارش مى‌گيرد و اگر پيش از بيرون آمدن دندان يا پس از مأيوس شدن از بر آمدن دندان طفل بميرد در اين هر دو صورت ارش لازمست و دندان اصلى را جهت دندان زيادتى نمى‌توان كند و هم چنين دندان زيادتى را بعوض دندان زيادتى كه در غير مكان باشد نمى‌توان كند و اگر كسى انگشت شخصى را بريده باشد و دست ديگرى را پس انگشت او را بايد بريد آن‌گاه دست او را اگر بريدن انگشت سابق باشد و اگر بريدن دست سابق باشد دستش را ببرند و خونبهاى انگشت را به صاحب انگشت دهند و هر عضوى كه قصاص در آن واجب باشد هر گاه يافت نشود خونبهاى آن را بايد داد و قصاص ثابت مى‌شود در هر خارصه يعنى زخمى كه پوست سر را بشكافد و در باضعه يعنى زخمى كه در گوشت سر فرو رفته باشد و در سمحاق يعنى زخمى كه از گوشت سر گذشته باشد و به پوست نازكى كه بر استخوان سر پيچيده رسيده باشد نيز قصاص مى‌رسد و در استيفاى قصاص در اين زخمها طول و عرض را رعايت بايد كرد امّا قدر نزول اعتبار ندارد چه اعضا در فربهى و لاغرى متفاوتست و قصاص ثابت نمى‌شود در زخمى كه استخوان را شكسته باشد يا آن را از جائى به جايى نقل كرده باشد براى آن كه استيفاى آن بى‌زياده و نقصان ممكن نيست زيرا كه البتّه در قصاص زيادتى و نقصانى واقع مى‌شود و در حال قصاص هر دو طرف زخم را نشان بايد كرد و از نشان اوّل تا نشان دوّم بايد بريد در هواى معتدل تا آن كه از سرايت محفوظ باشد و قصاص بغير آن جايز نيست و اگر در قصاص سرايتى بهم رسد ضامن نيست و جايز است قصاص كردن پيش از نيك شدن جراحت و اگر چه صبر كردن تا نيك شدن بهتر است و بعضى از مجتهدين برآنند كه پيش از نيك شدن جراحت قصاص جايز نيست جهت آن كه احتمال سرايت به مردن دارد چه در اين صورت در قصاص نفس داخل مى‌شود و هر گاه‌