چه گواهى كافر صحيح نيست و اگر چه جهت كافرى گواهى دهد و بعضى از مجتهدين برآنند كه گواهى جهود جهت جهود مقبولست و بعضى گواهى اهل ذمّه را در حق يكديكر جايز داشته‌اند و اگر چه در مذهب مختلف باشند چه گواهى دادن جهود جهت ترسا و گواهى دادن غير جهود به اجماع جايز نيست و گواهى دادن جهود نيز جهت مسلمان جايز نيست مگر در وصيّت كردن هر گاه مسلمانان عادل نباشند و بعضى از مجتهدين گفته‌اند كه گواهى دادن ايشان در وصيّت وقتى مقبولست كه در سفر[١] باشند و بعضى گواهى دادن ايشان را در وصيّت وقتى مقبول مى‌دانند كه بعد از نماز عصر قسم بخورند بر وصيّت‌

شرط چهارم آن كه مؤمن باشد

يعنى قايل به امامت دوازده امام عليهم السّلام باشد پس گواهى غير مؤمن صحيح نيست‌

شرط پنجم آن كه عادل باشد

و عدالت قوليست نفسانى‌[٢] كه باعث ملازمت تقوى و مروّت مى‌گردد و عدالت به كردن گناهان كبيره و مصرّ بودن بر گناهان صغيره زايل مى‌شود و مجتهدين‌ عدد گناهان كبيره‌ را در كتب خود مختلف ذكر كرده‌اند بعضى از ايشان بيست چيز ذكر كرده‌اند:

اوّل‌ اثبات شريك جهت خداى تعالى كردن.

دوّم‌ مسلمان را بغير حق كشتن و بغير حق زخم زدن.

سيّم‌ زنا كردن.

چهارم‌ لواطه كردن.

پنجم‌ از جنگ‌گاه گريختن هر گاه در ركاب امام باشد و دشمن كمتر از دو مثل باشند مگر بدو طريق كه در بحث جهاد مذكور شد.

ششم‌ سحر كردن.

هفتم‌ ربا خوردن.

هشتم‌ زنان شوهر دار را به زنا نسبت دادن.

نهم‌ مال يتيم بغير حق خوردن.

دهم‌ غيبت مسلمان كردن.

يازدهم‌ سوگند به دروغ خوردن.

دوازدهم‌ گواهى دروغ دادن.

سيزدهم‌ شراب و هر چه مست كننده باشد مثل بنك و غيره خوردن.

چهاردهم‌ استحلال كعبه معظّمه يعنى حلال داشتن امورى كه در حرم كعبه اقدام بآن حرامست مثل كشتن صيد و صيد كردن كبوتران حرم و ترك كردن احرام در وقت داخل شدن در آن سواى جماعتى كه ايشان را استثنا كرده‌اند.

پانزدهم‌ دزدى كردن.

شانزدهم‌ بيعتى را كه با خدا يا رسول خدا يا يكى از ائمه معصومين عليهم السّلام بسته شده باشد شكستن.

هفدهم‌ كافر شدن و به ديار كفر رفتن بعد از مسلمان بودن.

هجدهم‌ از رحمت خداى تعالى نوميد بودن.

نوزدهم‌ از مكر خداى تعالى ايمن بودن و در حكم اين هر دو است اعتراض به قضا و قدر الهى كردن.

بيستم‌ عاق شدن يعنى از اطاعت مادر و پدر در هر موضعى كه‌

[١] اعتبار سفر بعد از نماز عصر احوط است صدر دام ظلّه

[٢] و حسن ظاهر كاشف از اوست صدر دام ظلّه