نمايد جبرش مى‌كند بر يكى از اينها و اگر طلاق باين دهد حكم ايلا باطل مى‌شود و اگر در اثناى چهار ماه شوهر مرتدّ شود ايّام ارتداد او داخل چهار ماه نيست و اگر بنده يا خواجه‌سرا با زن خود ايلا كنند صحيح است و هر كس كه اعتقاد به خداى تعالى داشته باشد و ايلا كند صحيح است و اگر كسى سوگند خورد بر ترك دخول به مدّتى معيّن و آن مدّت منقضى شود آن‌گاه دخول كند كفّاره ندارد و اگر كسى ايلا كند با كنيزى آن‌گاه او را بخرد و آزاد كند و عقد كند حكم ايلا باطل مى‌شود يا نه و آيا حكم ايلا بمجرّد خريدن آن كنيز باطل مى‌شود مجتهدين را در اين خلافست و اگر چند مرتبه ايلا كند آيا كفّاره آن مكرّر مى‌شود يا همه يك حكم دارد در اين نيز خلافست اقرب آنست كه مكرّر نمى‌شود مگر آن كه در زمانهاى مختلف ايلا كند مثل آن كه گويد و اللَّه شش ماه با تو دخول نكنم و بعد از شش ماه بگويد و اللَّه كه شش ماه ديگر با تو دخول نكنم و كفّاره با دخول كردن در ايلا وقتى واجب مى‌شود كه عمدا واقع شود پس اگر سهوا دخول كند يا به شبهه يا به جنون واقع شود كفّاره ندارد و آيا حكم ايلا به سبب اين دخول كردن باطل مى‌شود يا نه ميانه مجتهدين در اين مسأله خلافست و اگر اختلاف شود ميانه زن و شوهر در انقضاى چهار ماه قول كسى مقدّمست كه دعواى ابقاى آن مى‌كند و اگر اختلاف در زمان ايقاع ايلا واقع شود قول كسى مقدّمست كه دعواى تاخّر منقضى بودن ايلا مى‌كند و اگر ميانه جهود و نصارى ايلا واقع شود و بحاكم شرع حال خود را عرض نمايند حاكم مخيّر است كه ميانه ايشان بطريق اسلام حكم كند يا آن كه ايشان را به ملّت ايشان رجوع نمايد.

مطلب چهارم در لعان‌

يعنى لعنت كردن شوهر و زن به طريقى كه مذكور مى‌شود و در آن سه فصل است:

فصل اوّل در چيزهائى كه سبب لعان مى‌شود

بدان كه دو امر سبب لعان مى‌گردد:

امر اوّل‌

نسبت دادن شوهر زن خود را به زنا و در اين صورت پنج شرط لازمست:

اوّل‌ آن كه هر يك از زن و شوهر عاقل و بالغ باشند چه لعان طفل و ديوانه صحيح نيست و اسلام و آزادى و عدالت شرط نيست پس لعان كافر و فاسق و بنده صحيح است و بعضى از مجتهدين اينها را شرط مى‌دانند.

دوّم‌ آن كه زنى كه شوهر او دعوى مى‌نمايد كه زنا كرده است او را بعقد دايمى خواسته باشد چه اگر متعه باشد لعان واقع نمى‌شود.

سيّم‌ آن كه زن عفيفه باشد چه اگر مشهور به زنا باشد لعان او صحيح نيست.

چهارم‌ آن كه شوهر دعوى مشاهده كند يعنى گويد كه من ديدم كه شخصى‌