«معرفت» (خداشناسى) كسبى (و اختيارى) است. فرمود: نه، اشتباه كرده، خدا ايمان را به هر كه خواهد دهد، به بعضى ايمان ثابت و پايدار، و به بعضى ناپايدار عطا كند، پايدار هرگز زوال نپذيرد و ناپايدار را مى‌دهد و باز مى‌گيرد، (البته معناى اين جواب اين نيست كه مقدمات كار هم دست بنده نيست).

(١) صفوان بن يحيى گويد: از حضرت رضا ٧ پرسيدم: بندگان در باره «معرفت» اختيار و دخالتى دارند؟ (كه هر كه خواست آن را بدست آرد و هر كه نخواست وانهد، و اين همان سؤال بالا است) فرمود: نه، گفتم: اجر و مزد دارند؟ فرمود: آرى، به فضل خود معرفتشان داده و به فضلش راه صحيحشان نموده، (به تناسب سؤال احتمال دارد بجاى «صواب» ثواب بوده يعنى هم معرفت به دست اوست و هم پاداش).

(٢) فضيل بن يسار گويد: از حضرت رضا ٧ پرسيدم: كارهاى بندگان مخلوق (خدا) است (كه خود در آن اختيارى ندارند)؟ فرمود: به خدا، مخلوق است، و مراد آن جناب خلقت تقدير بود، نه تكوين (يعنى بنده به اراده خود كار مى‌كند ولى اراده در حدود معينى است و اندازه‌هاى معلومى، پس نه چنان آزاد است كه هر چه خواهد كند و لو خارج از مقررات و سنن الهى، و نه مجبور و بى‌اراده است كه همچون گياه برويد و چون گل زيبا و معطر باشد يا چون لجن تيره و بدبو كه اين خلقت تكوين است و آن خلقت تقدير)، سپس فرمود:

ايمان يك درجه از اسلام بالاتر است، و تقوا يك درجه از ايمان برتر و چيزى برتر از يقين به آدميزادگان نداده‌اند.

(٣) پرسيدند: بهترين بندگان كيانند؟ فرمود: آنها كه چون كار نيك كنند شاد شوند و چون بد كنند آمرزش خواهند، چون نعمتشان دهند شكر گويند، چون گرفتار شوند صبر كنند، و چون خشم گيرند درگذرند.

(٤) پرسيدند: حد توكل چيست؟ فرمود: اينكه از احدى جز خدا نترسى.

(٥) سور عروسى سنت است.

(٦) ايمان چهار پايه دارد: توكل بر خدا، رضا به قضاى خدا، تسليم در برابر فرمان او، و واگذاردن كارها به او، بنده صالح (مؤمن آل فرعون) گفت: «كارم را به خدا واگذارم ...

و خدا او را از عواقب نيرنگهاى آنان نگه داشت.» (غافر: ٤٥- ٤٤).

(٧) با خويشاوند محبت و پيوند كن و لو به جرعه آبى، و بهترين صله رحم خوددارى از آزار اوست، خداوند فرموده: «صدقه‌هاى خود را با منت و آزار باطل نسازيد.» (بقره: ٢٦٤).

(٨) از نشانه‌هاى فقه: حلم و علم است، خاموشى درى از درهاى حكمت است. سكوت:

محبت انگيز، و راهنماى هر خير است.