تحف العقول ت جنتی - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ١٧٥ - آدابى كه براى اصحابش بيان فرموده كه مجموعا چهار صد حكم مربوط به امور دين و دنياست

خداى عرش عظيم است، و ستايش مخصوص پروردگار عالميان است. (١) چون بنده از خواب برخيزد پيش از بلند شدن از جا بگويد: حسبى الرب من العباد، حسبى هو حسبى و نعم الوكيل.

چون كسى نيمه شب از خواب برخيزد به اطراف آسمان بنگرد و اين آيات را بخواند:

«إِنَّ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ وَ اخْتِلافِ اللَّيْلِ وَ النَّهارِ لَآياتٍ لِأُولِي الْأَلْبابِ‌ ... إِنَّكَ لا تُخْلِفُ الْمِيعادَ» (آل عمران: ١٩٤- ١٩٠). (٢) سركشيدن آب چاه زمزم درد را بزدايد. پس آب آن را از مقابل حجر الاسود بنوشيد. (٣) چهار شهر (از بس پربركت و سودمند است گويا) از انهار بهشت است: فرات‌[١] و نيل‌[٢] و سيحان‌[٣] و جيحان‌[٤].

(٤) مسلمان نبايد در ركاب فرماندهى كه اطمينان به حكم او نيست و فرمان خدا را در قشون اجرا نمى‌كند به جهاد رود، اگر رفت و در اين راه مرد دشمنان ما را در غصب حقوق و پامال كردن خون ما كمك كرده و به شيوه جاهليت مرده است. (٥) ياد ما خاندان پيغمبر موجب شفاى از پليدى و بيماريها و وسوسه گناه است، و محبت ما رضاى پروردگار مى‌باشد. و آن كه دستور ما بكار بندد و رويه و مذهب ما پيش گيرد فردا در بهشت با ماست.

و آنكه در انتظار دولت ما باشد چون كسى است كه در راه خدا در خون خود بغلطد. هر كه در ميدان جنگ ما حاضر باشد و فرياد دادخواهى ما را بشنود و ما را يارى نكند خداوند به رو در آتشش افكند. ما به هنگامى كه مردم سر از خاك بردارند و در تنگنا قرار گيرند «در» بهشتيم. ما همچون «باب حطه»[٥] ايم كه مايه سلامت است و هر كه در آن وارد شود نجات يابد و هر كه تخلف كند هلاك شود. بوسيله ما خدا (خلقت را) آغاز كرد و بوسيله ما ختم كند، بوسيله ما خدا هر چه خواهد محو نمايد و بوسيله ما بحرانهاى سخت روزگار را براند و باران نازل فرمايد؛ مبادا شيطان فريبكار شما را بفريبد. (٦) اگر قائم ما قيام كند آسمان باران خود ببارد، زمين گياهانش را بروياند، دشمنى از دل بندگان برخيزد، درندگان و چارپايان با هم بسازند، چنان كه زنى تواند زنبيل به سر، بين عراق و شام رفت و آمد كند، و جز بر سر سبزه قدم نگذارد، و درنده‌اى او را نلرزاند و نترساند.

اگر اجر و ثواب ماندن در ميان دشمنان و صبر بر شنيدن سخنان ناهنجار آنها را بدانيد ديدگانتان روشن گردد. (٧) اگر مرا از دست دهيد پس از من چيزها (ى ناگوارى) خواهيد ديد؛ از بس ستم و تجاوز و بى‌اعتنائى به حقوق الهى ببينيد كه بر جان خود بترسيد و تمناى مرگ كنيد، در چنين روزگارى همگى به ريسمان خدا (قرآن، كه رابط ميان خالق و مخلوق است) چنگ زنيد و متفرق نشويد، و بر شما باد به صبر و نماز و تقيه. و بدانيد كه خدا حالت تلون و رنگ به رنگ بودن را از بندگانش دوست ندارد.

[١] واقع در مغرب عراق كه سرچشمه آن نزديك رود ارس در ارمنستان تركيه است و از دو شعبه قره‌سو و مراد چاى تشكيل شده است.

[٢] يكى از طويل‌ترين رودهاى عالم در قسمت شرقى و شمال شرقى آفريقا كه از سرچشمه اصليش تا درياى مديترانه ٦٦٠٠ كيلومتر طول دارد.

[٣] رودخانه‌اى است در تركيه كه از كوههاى جنوبى آن كشور سرچشمه مى‌گيرد.

[٤] نهرى است كه از بيابانهاى منطقه جنوب غربى تركيه عبور مى‌كند و به درياى متوسط مى‌ريزد. بهشتى بودن اين نهرها در احاديث ابو هريره و استادش كعب الاحبار يهودى وارد شده و احتمال اينكه از اسرائيليات مايه گرفته باشد چندان ضعيف نيست و خدا داناتر است.

[٥] باب حطه با اختلاف در تعيين آن درى بوده كه بنى اسرائيل در زمان حضرت موسى مأمور شدند از آن عبور كنند و هر كه عبور مى‌كرد نجات مى‌يافت.