تحف العقول ت جنتی - ابن شعبه حرّاني - الصفحة ٥٢٧ - بيان(سبب) بيرون رفتن از ايمان

(١)

بيان (سبب) بيرون رفتن از ايمان‌

(٢) پنج چيز ممكن است مؤمن را از ايمان خارج كند كه همه همانند و معروفند: ١- كفر ٢- شرك ٣- ضلالت (گمراهى) ٤- فسق ٥- و گناهان بزرگ.

(٣) كفر عبارت است از هر گناهى كوچك و يا بزرگ كه از سر انكار، استخفاف، و بى‌اعتنائى (بدين) انجام گيرد كه مرتكب آن كافر، و حقيقت آن (عمل) كفر است، و كسى كه گناهى با اين اوصاف از او سرزند اهل هر آيين و فرقه‌اى باشد كافر است.

(٤) شرك عبارت است از هر گناهى كه به نام دين (و به عنوان بدعت) انجام شود، كوچك باشد يا بزرگ مرتكب چنين معصيتى مشرك است (زيرا در مقابل آيين الهى دين تراشيده، و مقام قانونگذارى دينى را كه خاص خداست اشغال كرده).

(٥) ضلالت عبارت است از جهل به واجبات، يعنى: يكى از واجبات بزرگى را كه (از اركان ايمان است و) بنده جز با انجام آنها شايسته نام مؤمن نيست، پس از ورود بيان (از جانب شرع) و ابلاغ به مسلمانان، ترك كند اما نه از روى انكار حكم خدا يا بدعت به حذف آن از دين، بلكه از روى سستى، غفلت و اشتغال به كارهاى ديگر، چنين كس گمراه است و از جاده ايمان منحرف، و جاهل به (حقيقت) ايمان، و خارج از آن، و مادامى كه به اين حالت باشد مستوجب اسم ضلالت و گمراهى است، و اگر سرانجام كارش به آنجا كشد كه معصيت را به عنوان انكار، استخفاف و بى‌اعتنائى (بدين) انجام دهد كافر خواهد بود، و اگر به عنوان دين و از روى تأويل (حقايق مذهب) و تقليد، و تسليم، و رضايت به حرف نياكان و پيشينيان دست به گناه زند مشرك است. و كمتر اتفاق افتد كسى مدتى «گمراه» باشد و (اندك اندك) هوى (و تمايلات) او را به آن صورت كه گفتيم (يعنى كفر و شرك) در نياورد.

(٦) فسق عبارت است از ارتكاب هر گناه كبيره‌اى از جهت كامرانى و شهوت و عشق و علاقه مفرط. مرتكب اين گناه فاسق، و تحت عنوان فسق از ايمان خارج است، و اگر به اين معصيت‌كارى ادامه دهد تا به سرحد بى‌اعتنائى و استخفاف رسد به ناچار كافر خواهد شد.

(٧) و اما ارتكاب گناهان بزرگ كه باعث فساد ايمان شود، اين است كه‌