(٢) آن كه عقل ندارد اصلاح نشود، آن كه علم ندارد درك ندارد. آن كه فهم دارد بزودى اصالت يابد، هر كه بردبار باشد پيروز شود، علم سپر است، راستى عزت است، جهل ذلت است، فهم بزرگوارى است، سخاوت موفقيت است، خوشخوئى مهرانگيز است، آن كه زمانش را شناسد شبهه‌ها بر او هجوم نبرد، دورانديشى (و احتياط) چراغدان گمان است (كسى كه به چيزى گمان دارد و مطلب برايش روشن نيست بايد با احتياط قدم بردارد تا پيش پايش روشن شود) خدا دوست كسى است كه او را بشناسد، و دشمن كسى است كه او را (ناشناخته بخواهد) بر خود تحميل كند، خردمند بخشاينده است، نادان ناپاك و حيله‌گر است، اگر احترام خواهى نرم و ملايم باش، اگر اهانت خواهى درشتى كن. آن كه نژادى ارجمند و بزرگ دارد نرم دل است، آن كه گوهرى خشن دارد سنگدل است، هر كه (در انجام وظيفه) كوتاهى كند به گرداب هلاك افتد، هر كه از آخر كار انديشد بايد در آنچه نمى‌داند تحقيق كند (بيگدار به آب نزند)، هر كه ندانسته به كارى پا نهد بينى خود را بريده (خود را به ذلت كشيده). آن كه علم ندارد فهم نكند، آن كه فهم نكند به سلامت نرهد، آن كه سالم نرهد بزرگى نيابد، و آن كه بزرگى نيابد درهم شكسته شود، آن كه درهم شكند بيشتر ملامت بيند، و هر كه چنين باشد سزد كه پشيمان شود.

اگر توانى چنان زى كه ترا نشناسند، اگر مردم ترا نستايند عيبى نيست، بلكه اگر ترا نكوهش كنند، و در پيشگاه خدا ستوده باشى باك نيست. امير المؤمنين ٧ مى‌فرمود:

زندگى جز براى يكى از دو كس خيرى ندارد: ١- مردى كه هر روز بر نكوئى بيفزايد.

٢- و مردى كه با توبه گناهش را جبران كند. اگر توانى از خانه بيرون نروى اين كار را بكن، و اگر بيرون شدى بايد: از غيبت، دروغ، حسد، خودنمائى، تظاهر، و سازشكارى خوددارى كنى، «صومعه» مسلمان خانه است كه در آن نفس، چشم، زبان و دامانش را زندانى مى‌كند، هر كه به قلب نعمت خدا را شناسد بيش از آنكه شكر او را بر زبان آرد مستوجب مزيد نعمت باشد.

(٣) بسا مردمى كه از نعمتهاى خدا مغرور شوند، بسا كسانى كه با پرده‌پوشى خدا اندك اندك رو به هلاكت روند، بسا اشخاص كه با تعريف و تمجيد مردم گول خورند. من براى هر كه حق ما را شناسد اميد نجات دارم جز سه كس: همنشين سلطان ستمگر، هوى پرست، و فاسق بى‌پروا. محبت (خدا) از ترس افضل است، به خدا، آن كه دنيا را دوست دارد، و به اطاعت غير ما گردن نهد، خدا را دوست ندارد، و هر كه حق ما را شناسد، و ما را دوست دارد خدا را دوست داشته. هميشه دم باش نه سر (رياست طلب نباش)، پيغمبر ٦ فرمود: هر كه بترسد، زبانش كند شود (و هر چه به زبان آيد نگويد).