درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٧٣ - قوله عرف بغير رؤية و وصف بغير صورة و نعت بغير جسم

از نقص و امكان منزه است از جمله قابل رؤيت و احاطه نيروى بينائى قرار نخواهد گرفت و نيز از صورت كه لازم تركيب و نقص امكان است منزه و مبرى خواهد بود و همچنين از جنبه ماديت و جسم كه متحيز و داراى اجزاء كه از خود بى‌خبر باشد منزه و مبرى خواهد بود، بلكه وجود بحت بسيط قائم بذات و ازلى است.

بالاخره ساحت قدس ربوبى مورد شناخت قرار نخواهد گرفت، جز از طريق ذات قدس او زيرا كه او ظاهرتر از هر موجودى است و چيزى از شعاع حريم او آشكارتر نخواهد بود و از طريق قوه ادراكى و يا تعقل بحريم كبريائى او راه نخواهد يافت، زيرا كه او خالق قوه ادراكى و نيروى عقل و عاقله است.

قوله‌: لا اله الا اللَّه الكبير المتعال‌

: و بهترين تعريف و توصيف كبريائى همان است كه خود را توصيف فرموده است كه معبودى جز آفريدگار جهان نيست كه عظمت و قدرت و كبريائى او فوق تصور و فوق آنچه گفته شده است، ذات قدس ربوبى و صفات و آثار درخشان او از حد قوه عقول بى‌حد بالاتر است.

و آيه كريمه‌ أَ لَمْ تَرَ إِلى‌ رَبِّكَ كَيْفَ مَدَّ الظِّلَ‌- ٤٥- فرقان ناظر به اين حقيقت است كه عالم امكانى و جهان طبع از جمله ظل و سايه و آثار خلقت و مثالى از عظمت و كبريائى او است و بالاخره در اثر ادامه فيض وجود به موجودات جهان و حركت جوهرى و ابديت و ذاتى موجودات ناگزير به جهان و نظام ديگر انتقال خواهند يافت و بصورت و سيرت ديگرى خواهند درآمد.

بدين طريق حق تعالى عوالم امكانى را مظهر كمال خود معرفى نموده و نظام امكانى زياده بر اين اتقان و حكمت و صلاح اقتضاء و ظرفيت نخواهد داشت و چنانچه بفرض اتقان و صلاح امكانى زياده بر اين فرض ميداشت حق تعالى نظام خلقت را بدان صورت مى‌آفريد، ولى نظام امكانى زياده بر آنچه در سلك و نظام خلقت درآمده فرض و ظرفيت نخواهد داشت.