درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ١٩٩ - وجود مثالى و تمثل

بر اين اساس فضيلت و مزيت كسب خواهد نمود همچنان كه آيه كريمه‌ لَيْسَ لِلْإِنْسانِ إِلَّا ما سَعى‌ وَ أَنَّ سَعْيَهُ سَوْفَ يُرى‌ اساس و مقام انسانيت بر سعى و كوشش و اعمال اختيارى استوار ميباشد و نظر باينكه هر چه رفتار كند و فعل اختيارى نمايد جزء ذات و ذاتيات ملكات فاضله و رذيله او خواهد بود.

از اين جهت هر فعل اختيارى صالح و يا طالح گريبانگير فاعل مختار خواهد بود بلكه حقيقت انسانى همان محصول اعمال و ملكات نيك و بد او خواهد بود ولى در مورد ساحت ربوبى نظر باينكه غنى بطور اطلاق است و در حريم كبريائى حاجت و نقص راه ندارد هرگز فعلى كه از حريم او صادر شود بمنظور تحصيل غرضى نخواهد بود زيرا چه غرضى است كه به ساحت ربوبى ارتباط نداشته باشد بلكه از شئون مقام كبريائى او آنست كه خير و آثار نيك و فيض وجود بر ماهيات افاضه شود.

بالاخره ذات كبريائى مقتضى فعل و افاضه وجود است بر هر چه صلاحيت وجود داشته باشد و فيض وجود نيز منبعث از ذات كبريائى او خواهد بود بدون اينكه واسطه‌اى باشد بلكه نور هستى است كه هر موجود شايسته‌اى را فرا خواهد گرفت بالاخره فاعل و آفريدگار همه موجودات همانا ساحت قدس ربوبى است و فيض وجود از مقام ذات او منبعث مى‌شود.

بديهى است موجود غنى و خالق همه مخلوقات هرگز از مخلوق خود استفاده نخواهد نمود زيرا حاجت ندارد و هر اثرى كه باشد مخلوق او است از مخلوق خود استفاده نخواهد نمود پس غايت و نتيجه همه افعال و افاضات كبريائى ساحت قدس خود او خواهد بود كه چنين اقتضاء افاضه وجود بر همه موجودات را دارد و عوالم امكانى از فيوضات او بهرمند مى‌شوند بدون اينكه فايده‌اى منظور باشد بلكه غرض از فعل و اثر بينهايت كه عوالم را فرا گرفته است ظهور مقام كبريائى در عوالم امكانى است كه الگو و مسطوره‌اى از نظام شريف ربوبى خواهد