درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٤١٦ - قوله فمن صدق صدقناه يوم القيامة و من كذب كذبناه يوم القيامة
را در خاطر و ذهن خود و هم چنين تشخصات آن را بطور صورت ذهنى حاضر دارد در صورتى كه موجود خارجى غايب است يا غيبت آن صورت نزد شخص حاضر خواهد بود يا تعينات و تشخصات مقدارى از آن كه جزء صورت خيالى است و بالاخره قوه تعقل آن موجود خارجى را تجريد كامل مىنمايد از ماديت و از خصوصيات خارجى آن و بالاخره آن را بطور معقول كلى و مفارق از اين جهان طبع ظلمانى و تفرقه مشاهده خواهد نمود.
هم چنان كه در باره بشر كريمه وَ جاءَتْ كُلُّ نَفْسٍ مَعَها سائِقٌ وَ شَهِيدٌ مراد آنست كه هر فردى از بشر بر او دو نيروى غيبى احاطه دارد.
يكى قوه سائق كه قوه عملى است كه بشر پيوسته براى تحصيل نيازهاى خود محتاج بحركت و افعال اختيارى از جمله اداء وظايف الهى است كه بوسيله قوه عمليه در مقام اداء وظايف الهى خواهد برآمد چنانچه فرد مسلمان اين نيرو را تقويت نمايد و در مقام اداء وظايف دينى خود برآيد در پيشگاه قدس ربوبى اين چنين معرفى مىشود. و بر حسب اداء وظايف دينى مطيع معرفى مىشود كه همه افعال و حركات اختيارى او بر طبق دستورات و وظايف دينى بوده است و قوه ديگر قوت شهيد است و عبارت از قوه علمى و ادراكى است و هر يك از افراد بشر اين دو قوت در او نهاده شده يكى قوه علمى و ادراكى و ديگر قوه عملى و افعال اختيارى است كه سعادت بشر بر اين دو نيرو استوار است چنانچه هر يك از اين دو قوه را تقويت نمايد يكى قوه علمى از توحيد و صفات كبريائى و علم بوظايف دينى و علم به رسالت رسول صلى اللَّه عليه و آله و اوصياء طاهرين عليهم السّلام است.
و قوه ديگر قوه عملى و جوارحى است كه بر حسب عمل در مقام اداء وظايف الهى برآيد تقصير ننموده و از وظايف دينى تخلف ننموده باشد و اين دو قوه كامل در علم و عمل بنام شهيد و سائق دو فرشته كريم هستند يكى از آن دو انسان را هدايت و رهبرى مىنمايد و ديگرى او را بسوى سعادت و بهشت جاودانى سوق