درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٤٠ - قوله فلو دليتم على الارض السفلى لهبط على الله

تعالى او را بغرور و استكبار توفيق دهد و بترك سجده بآدم در مقام عصيان برآيد حق سبحانه نيز مسألت او را پذيرفته باظهار غرور و خودخواهى و ترك سجده قيام نمود پس مشيت حق تعالى در مورد افعال اختيارى و حركات ارادى و اداء وظايف الهى و غيره مبنى بر پاسخ خواسته سائل است از نظر اينكه او را معرض آزمايش قرار دهد و كمال سير وجودى هر مكلف و مأمورى بآنست كه نيروى اختيارى خود را بكار ببرد و جوهر نهفته وجودى خود را بظهور برساند هم چنان كه فضيلت بآنست.

هم چنين در باره نهى آدم عليه السلام از خوردن گندم از نظر صفاء و روحانيت نصايح نيرنگ آميز ابليس را شنيده و از سوگندهاى او حالت تأثر و انفعال بر او رخ داد در مقام پذيرش پندهاى ابليس برآمد و بر حسب طبع و رابطه ذاتى از مقام قدس كبريائى مسألت نمود كه بتواند از گندم بخورد حق سبحانه نيز مسألت هر سائلى را پاسخ مثبت مى‌دهد و او را در معرض آزمايش قرار مى‌دهد مشيت آدم عليه السلام را نيز پذيرفت و مشيت كبريائى بآن تعلق يافت و بخوردن گندم اقدام نمود.

و آيه كريمه‌ وَ ما تَشاؤُنَ إِلَّا أَنْ يَشاءَ اللَّهُ‌ نيز ناظر باين حقيقت است مبنى بر ربط ممكن بواجب كه هرگز مشيت در باره فعل و يا ترك عملى از بشر صادر نخواهد شد جز اينكه ساحت ربوبى آن را خواسته و مورد مشيت كبريائى چه مورد رضايت تشريعى باشد و يا مورد نهى باشد.

از دو نظر يكى ربط ممكن واجب و ديگر از نظر اينكه فاعل مختار معرض آزمايش قرار گيرد و نيروى اختيار را بايد بكار ببرد بهر تقدير هر چه را بشر بخواهد و مشيت او بدان تعلق بيابد ساحت ربوبى نيز همان را مورد مشيت كبريائى قرار خواهد داد تا چه رسد بساير افعال زيرا مشيت موجود روانى و اساس هر فعل‌