درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٣٠٥ - (شرح)

و معرفت حق تعالى از دو طريق ممكن است يكى ادراك ذات قدس كبريائى از طريق مشاهده قلبى و صريح عرفان و اين اختصاص دارد بارواح قدسيه رسولان و امامان اهل بيت عليهم السلام از نظر اينكه وساطت فيوضات حق تعالى را عهده‌دار هستند و ارتباط كامل با ملكوت اشياء دارند و در اثر اتصال دائم و نورانيت كه از ساحت ربوبى بقلوب نورانى آنان مى‌تابد.

از اين نظر هر چه را احاطه داشته باشند از حقايق و ملكوت اشياء و حوادث بهره و نورانيتى است كه از عالم قدس ربوبى به قلب تابناك آنان افاضه شده و تابيده است و از جمله لوازم و رشحات نورانيت قلوب آنان آنست كه نيروى احساسى آنان هر چه را ادراك نمايد از پرتو همان نور غيبى و احاطه بملكوت اشياء است.

هم چنان كه بشر عادى پايه همه معلومات و فعليات و ملكات و فضايل آنان ادراكاتى است كه از نيروهاى شنوائى و بينائى استفاده مينمايد كه پس از تفكر و تدبر و انديشه مورد تعقل و از شئون روح آنان قرار خواهد گرفت.

در حقيقت معلومات و فضايل و كمالات آنان در اثر و محصول ادراكات و احساسات آنان است و از طريق ادراكات همه معلومات و فضايل آنان كسب مى‌شود با اينكه قابل تبدل و تحول و زوال و تغير است ولى معلومات و كمالات ارواح قدسيه بطور موهبت و از طريق شهود قلبى و صريح عرفان صفات قدس ربوبى است كه در اثر نورانيتى كه پيوسته قلوب آنان را فرا گرفته و شهودى كه بملكوت اشياء دارند ريشه و اساس ادراكات آنان خواهد بود يعنى ادراكات و احساسات آنان پرتو و ظهورى نازل از معلومات و نورانيتى است كه قلوب آنان را فرا گرفته است.

بعبارت ديگر ادراكات و احساسات ارواح قدسيه مرتبه‌اى نازل از شهود حقايق و معارف است كه بقلوب آنان افاضه شده و پيوسته افاضه مى‌شود ولى بشر