درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٣٨ - قوله قلت يزعمون انه بصير على ما يعقلونه

قوله‌: فقال تعالى اللَّه انما يفعل ما كان بصفة المخلوق و ليس اللَّه كذلك:

امام اين نظر را انتقاد فرمود كه ساحت ربوبى منزه و مبرى خواهد بود از صفت زايد كه از شئون بشرى است و علم بجزئيات و از جمله افعال بشر علم بآنها از شئون علم بذات قدس ربوبى است و زايد بر ذات قدس نخواهد بود و هرگز علم مقام ربوبى مانند علم بشر حاصل و حادث و زايد نخواهد بود بلكه صفت بصيرت بشر زائد بر ذات علم او خواهد بود و هرگز ساحت كبريائى احاطه و علم او زائد نخواهد بود بلكه علم او باشياء و بجزئيات همان علم بخصوص و بسيط است و هر يك از معلومات و جزئيات ظهورى از علم ربوبى است بدون اينكه زايد و يا حاصل باشد بلكه علم او بهمه موجودات از شئون علم بذات قدس او مى‌باشد كه ذاتى و ازلى است و مرتبه نازل آن حوادث خارجى است كه مرتبه‌اى از ظهور علم و احاطه مقام ربوبى خواهد بود بعبارت ديگر علم و احاطه مقام كبريائى باشياء و موجودات راجع به بصر و علم ازلى او است نه اينكه بصر و صفت علم و احاطه حق تعالى زائد باشد و راجع به علم كلى كبريائى او گردد بالاخره علم حق تعالى ذاتى و ازلى نهايت بسيط است و قول باينكه بصيرت و علم او راجع به علم كلى و صورتهاى عقلى او خواهد بود صحيح نيست و نتيجه فاسد اين قول آنست كه علم مقام كبريائى زائد و بطور حصول و يا ارتسام باشد و اساس آن بر تركيب و حصول و كثرت ذات و صفات خواهد بود كه كفر محض و الحاد است.

همه صفات كمالى ربوبى بقياس حريم كبريائى عينيت و ذاتى است و مغايرت ميان ذات قدس كبريائى و اسماء و صفات كمالى نخواهد بود و از قبيل لازم ماهيت نيست زيرا ساحت كبريائى غير محدود و ماهيت او بساطت وجود است بدين نظر همه صفات و اسماء از شئون ذاتى قائم بذات و ازلى خواهد بود.

و ماهيت ممكن مجعول بالعرض است از نظر اتحاد وجود بالذات با ماهيت آن هم چنان كه اسماء و صفات ربوبى از شئون ذات كبريائى يعنى متأصل و لا مجعول‌