درخشان پرتوى از اصول كافى - حسينى همدانى نجفى، محمد - الصفحة ٢٠٢ - وجود مثالى و تمثل
و اما قول باينكه ساحت ربوبى مالك على الاطلاق جهان خلقت است و هر چه مقام كبريائى رفتار نمايد ذى حق بوده و كسى حق اعتراض نخواهد داشت.
اين نظر بر خلاف صريح عقل و برهان است زيرا صدور فعل و اثر شر و ناسزا خود قبيح است و از شخص عاقل مختار هرگز صادر نخواهد شد تا چه رسد بساحت قدس ربوبى چه عمل مورد اعتراض قرار بگيرد و يا كسى اعتراض ننمايد بالاخره صدور عمل شر و فاسد قبيح و بر خلاف عقل و حكمت است و ساحت قدس ربوبى منزه از عمل ناسزا است.
و برهان آن كه بشر در اثر افعال اختيارى مورد سؤال و مؤاخذه قرار خواهد گرفت.
١- بشر موجود ناقص است و روح او از صفر بايد شروع بحركت نمايد و حركت و سير كمالى بشر فقط از طريق عقيده و عمل جوارحى و اخلاقى است.
٢- افعال اختيارى بشر سير و حركت جوهرى و از روان او منبعث مىشود و سيرت خود را اظهار مىنمايد.
٣- كسب كمال و فضيلت و هم چنين اعمال نكوهيده بشر مورد سؤال و مؤاخذه قرار خواهد گرفت از نظر اينكه چه اثر و فايده بر آن مترتب شود بنظر عقلا مورد مدح و پاداش قرار خواهد گرفت و چنانچه لغو و بيهوده باشد مورد ملامت و سرزنش بوده و چنانچه طالح و رفتار ناسزا و يا ضرر داشته باشد مورد مؤاخذه و كيفر قرار خواهد گرفت بالاخره از نظر اينكه حقيقت سير و سلوك انسان در نظام جهان بر اساس صدور فعل اختيارى است و داراى اقسام مختلف و آثار بىشمار خواهد بود مورد سؤال قرار خواهد گرفت.
٤- بشر از نظر اينكه مورد امتحان و آزمايش قرار ميگيرد و نسبت بوظايف الهى و كسب فضيلت وظايف و حقوق بسيارى را بايد رعايت نمايد زيرا محور سعادت و شقاوت بشر بر اساس قيام بوظايف الهى و اجتماعى استوار است بدين جهت