شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٢١٥ - وجه حجيت عقل
همه بالاتر اگر عقل حجت نباشد از چه طريقى مىتوانى اثبات كنى كه خودت وجود دارى؟افكارت وجود دارند؟و...پس انكار حجيت حكم عقل در دام سفسطه افتادن است آنگونه سفسطهاى كه بالاتر از آن سفسطهاى نيست!!با اين بيانات به نظر ما اصوليين حجيت حكم عقل امرى مسلم و صددرصد است و جاى هيچگونه ابهام و ترديد نيست،ولى با همۀ اينها گروهى از اخباريين در حجيت حكم عقل تشكيك كردهاند كه ما براى روشن كردن مسئله و افشاگرى اين طعنۀ بىجاى اخباريين مطلب را توضيح مىدهيم:
در اوايل مبحث مستقلات عقليه گفتيم كه در رابطه با حسن و قبح عقلى در چهار مرحله به ترتيب بحث است:
١.آيا اشياى داراى حسن و قبح واقعى و ذاتى هستند يا اينكه حسن و قبح اشيا اعتبارى است؟در اين بخش طرف بحث اشاعره و عدليه هستند كه اشاعره مىگويند اشيا حسن و قبح ذاتى ندارند،بلكه حسن و قبح آنها تابع جعل شارع است،ولى عدليه مىگويند:اشيا قطعنظر از اعتبار شارع برخى حسن و برخى قبيح هستند و عقل ما مىتواند آنها را بدون استعانت از شرع ادراك كند.
٢.برفرض كه اشيا داراى حسن و قبح واقعى و نفس الامرى باشند آيا عقل ما مستقلا مىتواند حسن و قبح آنها را ادراك كند يا خير؟در اين مرحله طرف بحث اصولىها با اخبارىها هستند كه اخبارىها مىگويند:اشياى داراى حسن و قبح ذاتى هستند و لكن عقل ما نمىتواند حسن و قبح اشيا را درك كند،بلكه نياز به بيان شارع دارد و اصوليين مىگويند:عقل ما استقلالا حسن و قبح برخى از افعال را مىتواند ادراك كند.
٣.برفرض كه عقل ما بتواند حسن و قبح بعضى از اشيا را ادراك كند آيا ميان حكم عقلى و حكم شارع ملازمه وجود دارد يا خير؟يعنى آيا هرچه را عقل حسن تشخيص داد شارع هم او را واجب مىكند يا خير؟در اين مرحله نيز طرف بحث آقاى اخبارى با حضرت اصولى است كه اخبارى منكر ملازمه است و اصولى مثبت آن و ما در مبحث ملازمات عقليه به صورت موجبه جزئيه در برخى موارد ملازمه را اثبات