شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٩٩ - باب چهارم دليل عقلى

باب چهارم

دليل عقلى

باب چهارم از ابواب تسعۀ مباحث حجت باب حكم العقل و يا دليل عقلى است به‌طور كلى دانشمندان اصولى در رابطه با دليل عقلى در دو مقام بحث مى‌كنند:

١.در صغراى مسئله،

٢.در كبراى مطلب.

مقام اول:در اين مرحله سخن از آشنايى با مصاديق متعدد حكم عقل است،يعنى بحث در اين است كه در چه مواردى عقل حكم به ملازمه دارد و در كجاها ندارد؟اين قسمت را در جزء ثانى از چهار جزء اصول فقه تحت عنوان الملازمات العقلية بيان كرديم و معلوم شد كه ملازمات عقليه دو شعبه دارد:

١.مستقلات عقليه،

٢.غير مستقلات عقليه.

مستقلات عقليه عبارت‌اند از امورى كه حاكم على الاطلاق در آنها عقل است؛ يعنى صغرا را عقل درك مى‌كند و حاكم به كبرا هم عقل است و استنتاج هم عقلى است اين قسمت منحصر به يك باب است و آن باب تحسين و تقبيح عقليين است فى المثل عقل مى‌گويد:العدل حسن و يا الظلم قبيح و همان عقل مى‌گويد:كلما حكم به العقل حكم به الشرع منتهى اولى را عقل عملى و دومى را عقل نظرى ادراك مى‌كند و آن‌گاه