شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٦٨ - ١٤- مصلحت سلوكيه
يعنى حتى در فرض انفتاح حجيت دارند به اين عده اشكالى وارد شد كه در مقام حل اين معما سه مسلك پيدا شد تا به حال با مسلك طريقيت محضه و مسلك سببيت محضه آشنا شديم،اينك مىخواهيم طى پنج سؤال و جواب با مسلك مصلحت سلوكيه كه بينبين است آشنا شويم:
سؤال اول:مصلحت سلوكيه چه صيغهاى است؟
جواب:مصلحت سلوكيه آن است كه در نفس سلوك طبق اماره و متابعت از آن و تطبيق عمل طبق اماره مصلحتى وجود دارد به اندازۀ مصلحت واقع يا بيشتر از آنكه اگر اماره خلاف واقع درآمد اين مصلحت حادثه آن مصلحت فائته واقعيه را جبران مىكند برخلاف مسلك طريقيت محضه كه مىگويد:تمام مصلحت مال واقع است و در سلوك طبق اماره هيچ مصلحتى نيست و برخلاف مسلك سببيت محضه كه مىگويد:در مؤداى اماره مصلحتى حادث مىشود،خير،در نفس سلوك اين طريق مصلحت وجود دارد.
مثال عرفى:فرض كنيد در حرم حضرت معصومه عليها السّلام گنجى وجود دارد كه هركسى به حرم برسد آن گنج نصيب او خواهد شد.حال شخصى آدرس مىگيرد تا به آن مقصد برسد،ولى از بخت بد او آدرس خطا كرده و به جاى حرم او را به على بن جعفر عليه السّلام مىرساند.در اينجا بنا بر قول مشهور اماميه اين شخص به هيچ گنجى نايل نشده و بنا بر قول اهل سنّت در آن نقطه ديگر هم به اندازۀ گنج واقع و حرم نصيب او مىشود و بنا بر مبناى مصلحت سلوكيه گنج تنها در حرم است نه در على بن جعفر، ولى اگر شخصى از اين راه رفت به اميد رسيدن به واقع اميد او نااميد نمىشود بله بر خود اين طى طريق و سلوك مصلحت اعطا مىشود به اندازۀ گنج واقع و كيسۀ او خالى از مصلحت نمىماند.
مثال شرعى:اگر خبر واحدى بر وجوب جمعه در عصر غيبت قائم شود،ولى در واقع ظهر واجب بوده اينجا اگر كسى طبق اماره انجاموظيفه كرد بنا بر قول مشهور علماى شيعه هيچ مصلحتى نصيب او نمىشود بلكه فقط معذور است و بنا بر قول اهل سنّت در مؤداى خبر يعنى در نماز جمعه مصلحتى حادث مىشود به اندازۀ