شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣١٨ - منصوص العلة

اينك بيان مطلب در دو مقام:

منصوص العلة

در رابطه با منصوص العلة چند سخن مطرح است:

١.منصوص العله چيست؟منصوص العله آن است كه از سوى شرع مقدس حكمى براى موضوعى تشريع و تبيين گردد و به دنبال آن متصلا يا منفصلا فلسفۀ آن حكم را هم صريحا تبيين كند مثلا بگويد الخمر حرام و علة حرمته الاسكار يا سبب حرمته الاسكار يا موجب حرمته الاسكار يا لكونه مسكرا و...هر تعبيرى كه رسانندۀ معناى عليت باشد.

٢.قياس منصوص العلة كدام است؟قياس منصوص العله آن است كه از ناحيۀ شارع حكمى براى موضوعى ثابت شود و سپس علت آن را بيان نمايد و بعدا همان علت در موضوع ديگرى هم باشد آن‌گاه مجتهد اين موضوع را مقايسه كند به آن موضوع معلل و حكمى را كه براى او ثابت بود براى اين موضوع هم ثابت كند مثلا شارع فرموده الخمر حرام لكونه مسكرا مجتهد مى‌گويد اسكار كه اختصاص به خمر ندارد در فقاع و نبيذ هم هست پس همان حكم حرمت كه براى خمر بود براى آن دو نيز ثابت است.

٣.نظرياتى كه در اين باب وجود دارد:در رابطه با قياس منصوص العله دو نظريه بين عامه و خاصه مطرح است:

يكم.منصوص العله حجيت دارد و اين قول علامه،محقق،صاحب المعالم و جناب مظفر و گروهى از عامه است منتهى خود اين‌ها دو دسته‌اند:

الف.منصوص العله موضوعا قياس است،ولى حكما استثنا شده از ساير قياس‌هاى باطله كه علامه و بعض العامه گفته‌اند و استدلال علامه طبق نقل صاحب المعالم(ص ٢٢٣چنين است:و قال العلاّمة الحق عندى ان العلة اذا كانت منصوصه و علم وجودها فى الفرع كان حجة و احتج فى النهاية لذلك بان الاحكام الشرعية تابعة للمصالح الخفية و الشرع كاشف عنها فاذا نص على العلية عرفنا انها الباعثة و الموجبة لذلك الحكم فاين وجدت وجب وجود المعلول.