شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٧٨ - ٣- طريقه حدس

ما به حكم عقل براساس قانون لطف كشف مى‌كنيم كه اين اجماع و مطابق واقع است.

اين طريقه را جناب شيخ طوسى ابتدا در علم كلام و سپس در علم اصول فقه عنوان نموده و ديگران از قبيل فخر الدين فرزند علامه و محقق ثانى و شهيد اول و...

از اين طريقه متابعت نموده‌اند.

ويژگى‌هاى اين طريقه بدين شرح‌اند:

١.به زمان معصوم اختصاص ندارد،بلكه در هر عصرى از اعصار قابل تحقق و استدلال است.

٢.مخالفت اقليت ناچيزى خواه معلوم النسب باشند و خواه مجهول النسب به حال اين اجماع مضر نيست.مشروط بر اينكه اولا ما يقين داشته باشيم كه اين دستۀ كم هيچ‌كدام امام عليه السّلام نيستند و ثانيا دليل قاطعى بر صحت فتواى اين‌ها نباشد وگرنه به اجماع ضرر خواهد زد.

٣.در اين طريقه وجود عالمان مجهول النسب شرط نيست(برخلاف طريقه حس)،بلكه اگر تمام علماى عصر معلوم النسب هم باشند اين قاعده جارى و سارى است.

٤.اگر در واقع و نفس الامر آيه‌اى يا خبر متواترى و يا خبر واحد همراه با قرائن بر خلاف اين اجماع وجود داشته باشد اين اجماع فايده ندارد و كاشف از رأى معصوم نيست حتى اگر تمام علما از آن آيه يا روايت حكم واقعى را نتوانند استخراج كنند.به دليل اينكه شايد امام عليه السّلام در مقام بيان حكم واقعى به همان آيه يا روايت اعتماد كرده باشد پس امام وظيفه‌اش را انجام داده و كوتاهى نكرده.

٣.طريقه حدس

مقدمه:فرق ميان حدس و حس و فكر چيست؟

فرق حدس با حس:حس عبارت است از پى بردن به يك امرى از طريق يكى از حواس خمسۀ ظاهريه از قبيل شنيدن با قوه سامعه يا ديدن با چشم و...،ولى حدس عبارت است از پى بردن به مطلبى از غير طريق حواس ظاهرى مثل اينكه قرائنى را به دست مى‌آوريم و از اين راه امر ديگرى را حدس مى‌زنيم مثلا دانش‌آموز تنبل