شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ١٧٩ - ٣- طريقه حدس
قرائنى را به هم مىپيوندد و از اين راه حدس مىزند كه امروز مدرسه تعطيل است فرق حدس با فكر:فرك عبارت است از پى بردن به يك مطلب مجهول گامبهگام و با طى مراحل و مقدمات به قول حكيم سبزوارى:
الفكر حركة الى المبادئ و من مبادى الى المراد
ولى حدس عبارت است از پى بردن به يك مطلبى به صورت ناگهانى و دفعة كه حدس نوعى از الهام است و بسيارى از حقايقى كه براى افراد بشر كشف شده و دانشمندان به ارمغان آوردهاند به بركت همين حدسها و الهامات بوده است.
با حفظ اين مقدمه مىگوييم:خلاصۀ طريقۀ حدس در باب اجماع آن است كه انسان از طريق تحصيل آراى و فتاواى همۀ فقها حدس قطعى حاصل كند به اينكه رأى معصوم همين است و اين نظريه از امام عليه السّلام به دانشمندان در طول تاريخ نسلاندرنسل رسيده دليل اين امر هم آن است كه ما بالوجدان مشاهده مىكنيم:كه حضرات فقهاى عظام در معظم مسائل و احكام شرعيه فرعيه اختلاف نظر دارند يكى قائل به وجوب است ديگرى قائل به حرمت است و...با اينهمه اگر اتفاقا در خصوص يك مسألهاى تمام علما در طول تاريخ يك نظر داشتند مثلا همگى فتوا دادند به اينكه اگر صد هزار كر آب مضاف داشته باشيم به مجرد ملاقات با نجس متنجس مىشود در اينجا ما حدس قطعى مىزنيم به اينكه علما اعلام اين رأى را از پيش خود اختراع ننمودهاند،بلكه از رهبر و پيشوايشان به آنها رسيده.
همان گونه كه اتفاقنظر ساير صاحبان آرا و مذاهب نيز چنين است؛يعنى اگر بهطور قطعى نسلاندرنسل همگان يك سخن را تكرار كردند انسان يقين مىكند كه اين سخن را رهبر آنها گفته يا مثلا اگر تمام شاگردان كلاس بر مطلبى متفق شدند انسان يقين مىكند كه اين سخن را از استاد خود گرفتهاند نوع متاخرين از علما همين طريقه را انتخاب كردهاند.
خصوصيات اين طريقه عبارتاند از:
١.بايد جميع علما در جميع اعصار با اين رأى متفق باشند تا انسان حدس قطعى به قول معصوم بزند وگرنه اگر علماى يك زمان مخالف بودند و علماى عصر بعدى همه