شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٦٥ - ب ورود

٢.اصول عمليه شرعيه كه حاكم بر آنها شرع است از قبيل اصالة البراءة الشرعيّة و اصالة الاحتياط الشرعى و اصالة الاستصحاب الشرعى.

حال اختلاف است كه آيا ادلۀ امارات بر ادلۀ اصول عمليه مطلقا وارد هستند چه اصول عمليه عقليه و چه اصول شرعيه و يا تنها نسبت به اصول عقليه ورود دارند، ولى نسبت به ادلۀ اصول شرعيه حاكم هستند؟مشهور علما مى‌گويند:ادلۀ امارات نسبت به اصول عمليه عقليه وارد و نسبت به اصول شرعيه حاكم‌اند و خلاصۀ استدلالشان نسبت به اصول شرعيه و حكومت اين است كه:ان الاصول الشرعيّة اخذ الشك فى موضوعه و الامارة رافعة للشك تعبدا لا وجدانا فتكون حاكمة لا واردة.

اين نظريه مبناى مرحوم آخوند و ميرزاى نايينى و مرحوم مظفر است،ولى گروه ديگرى از علما از قبيل مرحوم آية اللّه حكيم در كتاب حقائق الاصول(ج ٢،ص ٥٥٦ مى‌گويد:ادله امارات نسبت به ادلۀ اصول مطلقا ورود دارند فراجع.

با حفظ اين مقدمه مثال مذكور را توضيح مى‌دهيم:ادلۀ امارات بر ادله اصول عقليه واردند بيان مطلب اين است كه اصول عمليه عقليه عبارت‌اند از سه اصل:

١.اصل برائت عقلى،

٢.اصل احتياط عقلى،

٣.اصل تخيير.

هريك را محاسبه مى‌كنيم.

اصالة البراءة:موضوع اصل برائت عقليه عبارت است از عدم البيان،عقل مى‌گويد:

عقاب بلابيان از مولاى حكيم قبيح است حال شارع مقدس ما را به خبر واحد ثقه متعبد نموده و آن را در حق ما بيان قرار داده پس منشا شرعى دارد و لو وجدانا بيانيت ندارد و لذا اگر خبر واحدى قائم شد مبنى بر حرمت استعمال دخانيات اين دليل وارد برآن اصل است چون موضوع آن اصل عدم البيان بر دو خبر واحد به تعبد شرعى مى‌گويد:انا البيان و اذا جاء البيان ارتفع عدم البيان.

اصالة الاحتياط:موضوع اصل احتياط عقلى احتمال عقاب است به تعبير ديگر نداشتن مؤمّن از عقاب است.حال اگر خبر واحدى قائم شد اين خبر به كمك شارع