شرح اصول فقه - محمدى، على - الصفحة ٣٥٤ - ٤- تعادل و تراجيح در دو دليل متزاحم
سبب حفظ اساس اسلام است.
٢.دوران امر است ميان امورى كه حق الناس هستند با امورى كه صددرصد حق اللّه است و رابطهاى ميان مكلف و خداى اوست و ربطى به غير ندارد.در اينجا هم حق الناس عند المزاحمة بر حق اللّه محض مقدم است مثل روزه گرفتن زن مرضعه كه به حال طفل رضيع ضرر دارد...
٣.دوران امر است ميان حفظ جان يا آبرو و از كف دادن مال و سرمايه و با حفظ مال و از دست دادن جان و آبرو در اينجا هم حفظ جان و آبرو مقدم بر حفظ مال است و شرع مقدس روى آن تأكيد فراوان دارد.
٤.دوران امر است ميان اتيان ركن و ترك غير ركن در عبادات و يا بالعكس،يعنى اتيان به غير ركن و ترك ركن در اينجا هم واجب ركنى مقدم است حتى اگر زمان امتثال آن متاخر باشد مثال:امر داير است بين اينكه مكلف قرائت نماز را بهجاى آورد تا ركوع كه ركن است از او فوت شود و يا بالعكس در اينجا انجام ركوع مهمتر است و فعلى مىشود.
٥.دوران امر است ميان دروغ مصلحتآميز كه سبب آشتى دو مسلمان و يا سبب نجات يك مؤمن از چنگال ظالمى مىگردد و يا راست مفسدهانگيز كه با صدق او جان مؤمنى به هلاكت افتد در اينجا دروغ مصلحتآميز مقدم بر صدق مفسدهانگيز است و همان به درجۀ فعليت مىرسد و ديگرى فعلى نيست و...
خاتمه:در باب متزاحمين گاهى مكلف قطع دارد كه يكى از دو واجب متزاحم نسبت به واجب ديگر مهمتر است مثل موارد مذكور در باب تزاحم در اين صورت ترديدى نيست كه اهم بر مهم مقدم مىشود و گاهى مكلف قطع دارد كه هيچكدام از متزاحمين رجحان و اهميتى بر ديگرى ندارد در اين صورت هم قانون تخيير عقلى است،ولى گاهى صرف احتمال است؛يعنى مكلف قطع به اهم بودن ندارد،بلكه صرفا احتمال مىدهد كه فلان حكم اهم باشد،در اين صورت هم محتمل الاهمية تقدم دارد فى المثل دو انسان در حال غرق شدن هستند كه هر دو مؤمن هستند،ولى يكى از آن دو صالح هم هست اما آن ديگرى صالح يا طالح بودنش محرز نيست لذا