١.از ناحيۀ دليل شرعى اولويت يكى از دو حكم را به دست آوريم فى المثل در باب نماز دليل گفته:الصلاة لا تترك بحال و يا فرموده است:لن ينال شفاعتنا من استخف بالصلاة و...اين تعبيرات نشانگر اهميت فوق‌العاده نماز در اسلام است يا مثلا در رابطه با جهاد قرآن مى‌گويد: قُلْ إِنْ كٰانَ آبٰاؤُكُمْ وَ ... أَحَبَّ إِلَيْكُمْ مِنَ اللّٰهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهٰادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا ...كه دنبال حب خدا و رسول مسئله جهاد را طرح نموده و يا مى‌فرمايد: أَ جَعَلْتُمْ سِقٰايَةَ الْحٰاجِّ وَ عِمٰارَةَ الْمَسْجِدِ الْحَرٰامِ كَمَنْ آمَنَ بِاللّٰهِ وَ الْيَوْمِ الْآخِرِ وَ جٰاهَدَ كه به دنبال ايمان به خدا و روز جزا امر جهاد را پيش آورده كه نشانگر اهميت زياد مطلب است و در دو پيام تاريخى امام خمينى مدظله العالى به مناسبت كنگره جهانى حج در سال ١٣٦٦ در رابطه با اهميت جهاد در راه خدا به اين دو آيه استدلال شده بود.

٢.و گاهى از ناحيه تناسب حكم و موضوع اولويت فهميده مى‌شود از قبيل مثالى كه مرحوم شهيد صدر در بحوث فى علم الاصول(ج ٧،ص ٩٨آورده است:از طرفى غصب حرام است و از طرفى نجات نفس محترمه واجب است.

حال اين دو حكم الزامى با يكديگر تزاحم نموده‌اند و عند المزاحمة حفظ جان مقدم است به دليل اينكه عرفا غصب كردن و عدم تصرف در مال غير بدون اذن مالك از تبعات احترام مالك مال است پس معقول نيست كه بر حفظ جان مقدم باشد كه احترام فرع بر او و در رتبۀ بعد از اوست.

٣.و گاهى از راه معرفت ملاكات احكام از بيان خود شارع اين اولويت دانسته مى‌شود فى المثل يك واجب عند الشارع داراى ملاك و مصلحت نوعيه و اجتماعيه است و واجب ديگر داراى مصلحت شخصيه است و ترديدى نيست در اينكه مصالح نوعيه بر مصالح شخصيه تقدم دارد.

حال پس از بيان اين سه محور كلى پنج مورد را به عنوان نمونه ذكر مى‌كنيم:

١.دوران امر است ميان يك واجبى كه مايۀ حفظ اساس اسلام است مثل دفاع از دين و نظام اسلامى و واجب ديگرى كه به اين درجه نمى‌رسد مثل حفظ جان و مال كه منافع شخصيه دارد در اينجا دفاع مقدم است و از هر واجبى مهم‌تر است؛زيرا دفاع