فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٥٤ - ١ تولید

جامعه پیدا کند.

حرف اینها آن نیست. اینها تقسیم بندی خود را هیچ گاه براساس پیشرفت تمدن نکردهاند. دورههای اینها (دوره اشتراکیت، دوره برده داری، دوره فئودالیسم، دوره بورژوازی و دوره سرمایه داری) به حساب نظام اقتصادی است و الّا اگر شما از نظر فنی بخواهید در نظر بگیرید، بهترین رد شما این است که الآن شوروی و آمریکا از نظر پیشرفت تکنیک و فن در یک سطح و یک درجه هستند، پس باید دارای یک نظام باشند.

- آنها نمیگویند صنعت زیربناست، میگویند تولید زیربنای اقتصاد است و اقتصاد زیربنای همه چیز است و مقصود از تولید، تولید مایحتاج زندگی است.

استاد: پس الآن شوروی و آمریکا دارای یک زیربنا هستند و دو روبنا.

- شیوه تولیدشان با هم فرق میکند. شیوه تولید آنها سرمایه داری است، شیوه تولید اینها ...

استاد: سرمایه داری یعنی توزیع ثروت نه ایجاد ابزار. در ایجاد ابزار که هردویشان مثل همدیگر هستند. مثل هم اتومبیل و هواپیما و بمب اتمی میسازند.

- شیوه تولید فقط شامل ابزار تولید نمیشود، هم شامل ابزار تولید است و هم شکل تولید یعنی روابط تولید.

استاد: شما به توزیع ثروت برمیگردید. یک وقت هست شما قضیه را برمیگردانید به مسئله توزیع ثروت و قهراً مقصودتان از ابزار تولید در اینجا محدود میشود به آن ابزاری که تأثیری در وضع تولید ثروت دارند. قهراً این شامل ابزارهای دیگر نمیشود. به این حساب اگر بگویید، بعدها میتوانید توجیه بکنید که اقتصاد زیربناست. اما اگر شما مسئله تولید را در صرف رابطه انسان با طبیعت جستجو کنید و با پیشرفت فن و تکنیک انسان مرتبط نمایید این حسابها بهم میخورد.