من توضیح میدهم که از آن نظر فرق نمیکند. اگر مسئلهای در باب تبدل و تحول انواع باشد، از نظر انطباق و عدم انطباقش با کتب آسمانی است نه از نظر انطباق و عدم انطباقش با اصول توحید. از نظر اصول توحید، مگر فقط آدمِ اوّل بود که مخلوق خدا بود؟! (عجب حرفی است!) مثل این است که بگوییم آدمِ اوّل را خدا خلق کرده، آدمهای دیگر خود به خود دارند خلق میشوند. همه آدمها را خدا خلق کرده و میکند. قرآن درباره خلقت هر انسانی میگوید شما نطفهاید، بعد علقه (مراحل تصوّر)، خَلْقاً مِنْ بَعْدِ خَلْقٍ. خلق بعد از خلق هم خلق است، کما اینکه جنین در رحم خلق بعد از خلق پیدا میکند، یعنی مراحل طی میکند. انسان از نظر نوعی هم مراحل را طی کرده باشد یا نکرده باشد فرق نمیکند که ما بگوییم انسان مراحل را طی کرده تا به اینجا رسیده یا مراحل را طی نکرده از ابتدا این گونه بوده است.

همین طوری که اولاد آدم مخلوق خدا هستند، خود آدم اوّل هم مخلوق خدا بوده و در این جهت فرق نمیکند. اولاد آدم اوّل که به شکل خلقت او خلق نشدند، آنها به یک شکلی خلق شدند که الآن انسانهای دیگر خلق میشوند، یعنی از راه نطفه و جنین و اینجور چیزها. پس آیا ما بگوییم اینها مخلوق خدا نیستند؟ چون اینها مراحل تحول را طی میکنند پس اینها را خدا خلق نکرده است؟ قرآن که به خلقت همینها استدلال میکند. اتفاقاً در قرآن از نظر اثبات خدا و اثبات معاد به خلقت آدم اوّل استناد نشده، به خلقت آدمهای بعد استناد شده است. خلقت اولاد آدم دلیل بر وجود خدا و دلیل بر وجود معاد است. قرآن خلقت آدم اوّل را برای استفاده یک سلسله آثار اخلاقی ذکر کرده است: برای اینکه حسد نباید داشت، علم چنین فضیلتی دارد که ملائکه هم سجده کردند، بعد مثلًا طمعْ آدم را از بهشت بیرون آورد و ... یک کلمه در قرآن به خلقت آدم اوّل برای اثبات توحید اشاره نشده که چون ما آدم اوّل را خلق کردیم پس خدا وجود دارد. نه، چون ما این آدمها را خلق میکنیم خدا وجود دارد.

از نظر منشأ حیات نیز مسئله فرق نمیکند؛ یعنی از نظر اینکه حیات یک حقیقتی است که بر ماده اضافه میشود یعنی بُعد جدیدی است که به ماده داده میشود، باز فرق نمیکند که بگوییم آدمِ اوّل یا هر حیوان اوّلی ابتدا خلق شد یا بگوییم آن سلول اوّل به این شکل به وجود آمد. هنوز هم علم در مورد سلول اوّل گرفتار است و تازه برای ما آن بحث مطرح نیست که سلول اوّل چگونه به وجود آمد. برای ما خود حیات به عنوان بعدی غیر از ابعاد مادی مطرح است نه فقط سلول اوّل، که هنوز هم علم نتوانسته ثابت کند که حیات چگونه در روی زمین به وجود آمد. چنین نیست که چون سلول اوّل به وجود آمده