فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٤ - تکامل اجتماعی انسان

تکامل اجتماعی انسان

بحث جلسه پیش این بود که آیا انسان طبیعتاً و به حسب غریزه اجتماعی است یا نه، و مجموع فرضیهها و نظریههایی که در اینجا بود عرض کردیم. یک مسئله دیگر که در واقع یک مسئله فلسفی است و در لابلای مطالب کتاب مورد بحث مطرح شده است و در واقع مربوط به انسان شناسی است این است که مابه الامتیاز اصلی انسان از حیوان چیست؟ در اینکه انسان یک نوع جداگانهای است از انواع دیگر- به هر معنا که ما «نوع» را در باب حیوانات معنی بکنیم- کسی بحثی ندارد. و در اینکه این نوع، نوع تکامل یافتهتر و کاملتر از حیوانات دیگر است، باز کسی (نه الهی و نه مادی) بحثی ندارد. این دو جهت قابل بحث نیست.

مسئلهای که مطرح است این است که مابه الامتیاز اصلی این نوع از انواع دیگر چیست؟ اینجا ما باید یک اصطلاح منطقی را بیان کنیم. منطقیین میگویند که انواع مختلف ممکن است در یک جنس با یکدیگر اشتراک داشته باشند و در امور زیادی باید با یکدیگر اختلاف داشته باشند تا انواع مختلف باشند. در میان این مابه الاختلافها یک چیز است که آن مابه الاختلاف ذاتی است یعنی مابه الاختلاف اصلی آن است؛ یعنی آن که سبب نوعیت این نوع شده است و این را از انواع دیگر جدا کرده است فقط یک چیز از اینها میتواند باشد نه چند چیز. آن یک چیز را اصطلاحاً «فصل ممیز» میگویند. یعنی چند نوع که در یک جنس با یکدیگر اشتراک دارند، هر نوعی یک فصل ممیز دارد که آن را