حالا چه نتیجهای باید گرفت؟ ما از این مطلب نمیخواهیم نتیجه بگیریم که بنابراین سرمایه داری درست است؛ ما میخواهیم بگوییم استدلال شما بر نفی سرمایه داری استدلال بی منطقی است. سرمایه داری را با این منطق نمیشود غیرمنطقی کرد، باید فکر دیگری برایش کرد و فکر دیگر هم دارد. برای نفی سرمایه داری دنبال یک منطق قویتر از این باید رفت، با این منطق نمیشود سرمایه داری را کوبید و از بین برد.

بنابراین به نظر میرسد بهترین تعریفها این است که ما هم مطابق این نظریه آقایان میگوییم ماشین با ابزارهای قدیمی اختلاف ماهوی دارد و به تعبیر اینها اختلاف کیفی دارد، اختلاف سطحی و ظاهری و درجهای نیست، بالاتر از این حرفهاست. ولی آن اختلافی که متأسفانه وجود دارد این است که در اینجا کار و تولید را ماشین میکند و انسان نقش درجه دوم را دارد و در آنجا کار را انسان میکند و ابزار نقش درجه دوم را دارد.

خصوصیت طبقه پرولتر

بعد ما میآییم سراغ مسئله دوم در نظام سرمایه داری، اینکه در اینجا دو طبقه به وجود میآید، طبقه بورژوا و طبقه پرولتاریا و این طبقه اساساً با آن طبقه [یعنی طبقه کارگر در گذشته] از نظر ماهیت متفاوت است. ما به طبقه بورژوا فعلًا کاری نداریم، اول روی طبقه پرولتر [بحث میکنیم.]میگویند که خصوصیت این طبقه این است که این طبقه در اینجا نیروی کار خودش را میفروشد، فروشنده نیروی کار خودش است. معنایش این است که در گذشته ماهیت آن عملی که انجام میگرفته فروش نیروی کار نبوده است ولی در سرمایه داری ماهیت کار پرولتری فروش نیروی کار است. اصلًا پرولتر یعنی آن که از روی اجبار نیروی کار خودش را میفروشد. اینجاست که باز باید ببینیم که آیا فرقی هست میان کارگر کارخانه در عصر سرمایه داری و کارگرهای دوره قدیم که عصر ماشین و سرمایه داری نبوده؟ بدیهی است که در دوره قدیم هم لااقل به این شکل رایج بوده است که مثلًا فردی چرخ نخریسی داشت، چرخ مال او بود، آن ماده خام هم مال او بود، پشم یا پنبه مال او بود، زنی را اجیر میکرد و به او میگفت تو بیا از صبح تا غروب این کار را برای ما بکن این قدر مزد به تو میدهیم. خلاصه مسئله کار کردن و مزد دادن از قدیم وجود داشته است. یا اینکه یک کسی یک زمین زراعتی داشت، بذر هم مال او بود، ابزار و از جمله حیوان هم