اینجا مطرح نیست. این یک انتقال مسالمت آمیز است؛ یعنی طبقات از بطن زندگی اشتراکی به وجود میآیند بدون یک کشمکش طبقاتی، چون کشمکش طبقاتی فرع وجود طبقه است.

در اینجا اینچنین باید فرض کنیم که زندگی طبقاتی برای اولین بار از بطن زندگی بیطبقه تولد مییابد. «وضع جدید به وجود میآید» یعنی برای اولین بار زندگی طبقاتی از بطن زندگی بیطبقه به وجود میآید، نه اینکه نوعی زندگی در اثر کشمکش طبقاتی به وجود آمده که همیشه میگویند هر نوعی از انواع زندگی محصول تضاد طبقاتی است و تاریخ یکسره جنگ طبقاتی است. معلوم میشود تاریخ یکسره جنگ طبقاتی نیست، بلکه تاریخ دورهای را گذرانده که دوره اشتراک اولیه است که در آن دوره هیچ جنگ طبقاتی نبوده است. دوره اولیه انتقال از اشتراک اولیه به برده داری هم با جنگ طبقاتی نبوده، بلکه یک تولد مسالمت آمیزِ زندگی طبقاتی از بطن زندگی بیطبقه بوده است، چون اگر جنگی بوده جنگ قبیلهای با قبیله دیگر بوده است. این چه ربطی دارد به تضاد درونیای که اینها ذکر میکنند؟ جنگ قبیلهای در دوره اشتراک اولیه هم بوده، ولی در تمام دوره خیلی ممتد و طولانی [١] اشتراک اولیه هیچ جنگ طبقاتی وجود نداشته است. در اولین مرحلهای که از بطن این دوره یک تاریخ و دوره دیگر متولد میشود بدون جنگ متولد میشود. تازه زندگی طبقاتی پایه گذاری میشود و از آن به بعد جنگهای طبقاتی شروع میشود. در اینکه این [مطلب] اصول مارکسیسم را نقض میکند شکی نیست.

- اگر ما کل جامعه انسانی را یک جامعه اشتراکی در نظر بگیریم ... [٢]

استاد: عرض کردیم که نمیشود. مجموع کل را هم بگیریم تضاد دیالکتیکی نیست. اگر از بطن قبیلهای قبیله دیگر متولد میشد راست بود. اینها که چنین حرفی تا حالا نزدهاند و چنین چیزی نبوده است، معنی هم ندارد که از بطن قبیلهای قبیله دیگری متولد بشود.

[١] دوره اشتراک اولیه را خیلی طولانی میدانند. هرچه که زمان جلوتر میآید چون بر شتاب تکامل افزوده میشود دورهها زود به زود عوض میشود، ولی هرچه به عقب برگردیم دورهها از نظر زمان طولانیتر میشوند.[٢] [سؤال در نوار نامفهوم است.]