فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٦٨ - ٢ تولید

عالم افلاطون است، منتها خودش آخر از نظریهاش برگشت. به صورت یک طرح و یک پیشنهاد، از نظر اینها همان سوسیالیسم تخیلی است.

- نظریه معروف مارکسیستها میگفت شعور اجتماعی منطبق بر شکل مادی خارجی نظام اجتماعی است. نظام اجتماعی هم ناشی از روابط تولیدی است. روابط تولیدی هم ...

استاد: آن، حرف دیگری است. شما میخواهید بگویید که طبق منطق اینها اصلًا سوسیالیسم تخیلی نباید مطرح بشود، نباید افلاطون این سوسیالیسم را مطرح بکند، خصوصاً که خودش از طبقه اشراف بوده. حتی مطرح کردنش برخلاف این اصول است. آن حرف درستی است. ولی به هرحال مطرح شده، اما تحقق پیدا نکرده. آنچه اینها در اینجا میگویند این است که تحقق یافتن سوسیالیسم و به مرحله عمل درآمدنش فرع بر این است که ابزار تولید به این مرحله خاص از تکامل رسیده باشد.

- بعد از آنکه همه روابط را ناشی از روابط تولیدی میداند که با تغییر روابط تولیدی همه روبناها از قبیل روابط سیاسی، دولت، مذهب و حقوق تغییر میکند ...

- ... روابط ناسازگار به جهت عوض شدن ابزار تولید عوض میشود ولی علوم که اینطور نیستند، در اثر تکامل ابزار تولید علوم تکامل پیدا میکنند اما بعضی از روابط دیگر هستند که دگرگون میشوند یعنی واژگونه میشوند. شما مدرکی دارید که اینها گفتهاند که اگر یک دوره عوض بشود و ابزار تولید عوض بشود علوم هم واژگون میشود، علوم و حقایق علمی به طور کلی عوض میشود؟

استاد: باید اینجور باشد. شما وقتی که کلمه زیربنا و روبنا را آوردید اصلًا آیا امکان دارد که زیربنا تغییر کند، متحول بشود و روبنا ثابت بماند؟