فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٢٢ - غریزه چیست؟

انسان به زبان آنها آگاه نیست ولی خودشان به زبان خودشان آگاهند.

- درباره خود انسان چطور؟

استاد: انسان غریزهاش خیلی ضعیف است.

البته در انسان غریزه خیلی کم است، دو سه تاست. انسان از نظر غریزه ضعیفترین حیوانات است.

البته این قابل توجیه نیست که مثلًا بگوییم این مورچه اگر چیزی را میداند آن مورچه مادر به بچههای خودش آموخته است. ثابت شده که اینطور نیست. مثلًا کارهای غریزی که یک خروس یا یک مرغ انجام میدهد، آیا چون با مادرش بزرگ شده از او یاد میگیرد یا اینکه نه، اگر ما این را ببریم در یک جایی که اصلًا مادر را نبیند باز هم با همان غریزه است؟ تجربه نشان میدهد که با همان غریزه است.

بعضی توجیه کرده و گفتهاند این سرشتی است اما ریشهاش مکتسبات گذشته است که تدریجاً آمده. یعنی هر نسلی تجربههایی کرده و بعد این تجربهها در او ذخیره شده، تجربههای نسل گذشته به ارث به نسل بعد منتقل شده، بعد آن نسل تجربههای نسل گذشته را داشته با یک چیز بیشتر، بعد آنها باز در نسل بعد انباشته شده است. همینطور نسل به نسل به یکدیگر منتقل کردهاند. اول هم خیلی کم بوده، بعد در نتیجه این قدر زیاد شده است.

این را هم رد کردهاند، علتش هم خیلی واضح است: اولًا علم این جهت را قبول نمیکند که معلومات اکتسابی یک فرد در ژنهایش اثر بگذارد. اگر اینطور باشد باید همه انسانها وارث همه علوم نسلهای گذشته باشند، ولدالعالم باید تمام العالم باشد نه نصف العالم، یعنی باید همه معلومات بابای خودش را به ارث ببرد.

- وقتی یک حالتی در یک فرد ملکه نفسانیاش شد، در فرزندش اثر میگذارد. مثلًا اگر فردی ذاتاً عصبانی است، میبینیم بچه هایش هم تندمزاج میشوند.

استاد: ما دو جور عصبانیت داریم. یک عصبانیت این است که مثلًا پدری به علت