فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ١٦٤ - دوره اشتراک اولیه و خانواده
اول هم یک مدت معینی اجرا کردند ولی بعد خودشان نتوانستند و مطابق آنچه در بعضی کتابها نوشتهاند در ١٩٣٧ بود که از این کار رفع ید کردند که الآن هم در تمام کشورهای کمونیستی اصول خانوادگی وجود دارد. خود استالین هم زن و بچه و دختر داشت و مائو هم همینطور که همسر مائو- داستانش را شنیدهاید- غوغا کرد.
و اما این مسئله دوم اینها یعنی اینکه در دوره اشتراک اولیه اشتراک جنسی بوده است مورد قبول نیست، یعنی از نظر تاریخی هیچ دلیلی ندارد و قبول هم نشده که چنین چیزی بوده است.
[مخالفان این نظریه] مدعی هستند که خانواده از حیوانهای ماقبل انسان- که بعد به قول اینها به انسان متحول شد- شروع میشود. ویل دورانت در کتاب تاریخ تمدن میگوید اساساً این زندگی خانوادگی به شکلی که در میان انسانهاست از دوره قبل از انسان وجود داشته و حتی در میان حیوانهای پیشرفته مثل میمون وجود داشته و میمونها میآمدند با همسر و بچه هایشان روی درختها مشغول پرچانگی میشدند. میخواهد بگوید از آن زمانها این قضیه وجود داشته و بهترین دلیلش هم این است که الآن در میان حیواناتِ پیش نرفته هم وجود دارد. خیلی حیوانها- مثل کبوتر- هستند که به صورت زوج زندگی میکنند و تولید مثلشان هم صورت اختصاصی دارد و مثلًا اگر یک کبوتر غریبه نری بخواهد به آشیانه این کبوتر بیاید او داد و فریاد راه میاندازد. فقط بعضی حیوانات هستند که در آنها [زوجیت به این شکل وجود ندارد.] تازه در آنها هم اشتراک جنسی وجود ندارد، بلکه وضع رابطه اینها به شکلی است که جنس ماده در تمام ایام سال فقط چند روز معینی نیازمند است و بعد دیگر اصلًا جنس نر را از خودش رد میکند، مثل اسب و الاغ و گاو و گوسفند. در مورد بعضی حیوانات مثل آهو اینها خودشان هم تصریح میکنند و الآن هم آنهایی که بیابانگرد هستند همینطور میگویند که گله آهوی نر از گله آهوی ماده جدا زندگی میکند، آنها برای خودشان اینها هم برای خودشان، فقط یک موقع معین سال که میرسد این حیوان به حسب غریزه حس میکند، آن وقت است که گله آهوی نر با گله آهوی ماده قاطی میشود. یک مدتی که جفتگیری کردند دومرتبه از همدیگر جدا میشوند.
بنابراین، این حرفشان هم اساسی ندارد که بشر در دورههای اولیه چنین بوده است.