فلسفۀ تاریخ ط-صدرا - مطهری، مرتضی - الصفحة ٢٧٠ - ارزش اضافی

٢ سرمایه داری

گفتیم که درباره دوره سرمایه داری میگویند که مشخّص این دوره ماشین است، ابزار تولید در این دوره ماشین است، و بعد این مسئله مطرح بود که تفاوت ماشین با سایر ابزارهای تولید چیست.

رسیدیم به اینجا که تفاوت ماشین با سایر ابزارهای تولید این است که در ابزارهای ساده تولید، مولّد و قوه تولیدی خود انسان است، ابزار- که لغت ابزار هم نشان میدهد- صرفاً یک آلتی است که به کمک کار انسانی میآید. انسان اگر بیل و کلنگ نداشته باشد بخواهد با دست خودش کار انجام بدهد کمتر میتواند کار کند که یک بیل در اختیار خودش قرار میدهد و با آن بر محصول کار خودش میافزاید، ولی آن که به هرحال مولّد است و تولید میکند بیل نیست انسان است که به وسیله بیل این کار را میکند. اما ماشین چیزی است که انسان آن را اختراع کرده است در حدی که به جای انسان کار میکند و با مقیاس بسیار بسیار وسیعتر از آنچه که انسان کار میکند و اگر این تئوری را در مورد ماشین قبول کنیم بعد نتایجی که باید بگیریم با نتایجی که دیگران گرفتهاند خیلی مختلف میشود.

ارزش اضافی

نتایجی که دیگران میگیرند در واقع بر این اساس است که ماشین تولیدکننده نیست، باز انسان است که تولید میکند، یعنی وقتی که نموّ سرمایه داری را تحلیل میکنند که چگونه