نظریه دیگر نظریهای است که این آقایان دارند که به نظر من بیان روشنی ندارند. میگویند ماشین ماهیتاً [با ابزارهای سابق] فرق میکند، از این نظر که تمام ماشینها در مجموع دارای سه قسمت مختلف هستند با همه اختلافهایی که میان ماشینهای دنیا وجود دارد. یکی دستگاه محرک. هر ماشینی یک دستگاه محرک در درون خودش دارد که این تنها ملاک ماشین بودن نیست. (اینها را کسانی که در مکانیک واردند بهتر میتوانند بیان کنند.) قسمت دوم هر ماشین قسمتی است که این نیروی محرکه را انتقال میدهد از قوه محرکه به آن دستگاه نهایی که کار نهایی را انجام میدهد.

قسمت سوم، آن دستگاه نهایی است که آن کارِ مطلوب را انجام میدهد. بالاخره این ماشین برای یک کار مطلوب و منظور ساخته شده، چنانکه کار نهایی ماشین سواری حرکت کردن است.

مثلًا ما همین قدر میدانیم که هر اتومبیلی یک دستگاهش- که همان موتور است- قوه محرکه را تولید میکند. بعد یک قسمتهای دیگری است که از نوع تسمهها و چرخ دندهها و پیچها و امثال اینهاست و این قوه محرکه را منتقل میکند به دستگاه چرخها و آن میلهای که چرخها را به یکدیگر متصل میکند. یک دستگاه هم هست که مستقیماً عمل حرکت ماشین را انجام میدهد.

آن نتیجه مطلوب را ماشین در مقیاسی انجام میدهد که انسان قادر نیست با آن مقیاس انجام بدهد. مثلًا با سرعتی آن کار را انجام میدهد که انسان خودش هیچ وقت قادر نبود بدون ابزار یا با ابزارهای ساده با این سرعت انجام بدهد. مثلًا ماشینهای نساجی در مقیاسی کار خود را انجام میدهند که برای انسان امکان آن وجود ندارد که با این مقیاس انجام بدهد. انسان اگر بخواهد نخریسی کند، یا با دست و با آن ابزاری که در خراسان به آن دیکلون یا جَلَک میگفتند نخریسی میکند، در این صورت فقط میتواند با یکی از آنها که دوک مانندی بود و در هوا میچرخید کار کند؛ و یا با یک چرخ نخریسی با یک دوک کار میکند. ولی ماشین نخریسی در آنِ واحد هزارها دوک نخریسی است، مثل این است که هزار نفر انسان در آنجا مشغول کار باشند؛ یکی به جای هزار نفر. و آنچه که در واقع مقوّم ماشین بودن است این قسمت سوم است.

[١] و جای تعجب است که این حرف را گفتهاند بدون اینکه متوجه اشکالش بشوند.