كسى كه شايستگى جولان در اين ميدان و گردش در گردشگاههاى اين بوستان را ندارد، چه بسا با جسم خود، فرسنگها مسافت را در زمانى طولانى طى مى‌كند تا سودى از تجارت براى دنيا يا اندوخته‌اى براى آخرت نصيبش گردد. امّا اگر خواست او دانش و دين يا كفايت به منظور يارى رساندن به دين باشد از جمله رهروان راه آخرت خواهد بود و چنانچه در اين سفر شرايط و آداب لازم را رعايت نكند از كارگزاران دنيا و پيروان شيطان خواهد بود و اگر آنها را رعايت كند، سفرش از فوايدى كه او را به كارگزاران آخرت ملحق مى‌سازد خالى نخواهد بود و ما آن آداب و شروط را در سه باب نقل مى‌كنيم.«٧»

باب اول در فوايد و فضيلت و قصد سفر.

باب دوم در آداب سفر از آغاز حركت تا پايان مراجعت.

باب سوم درباره آنچه آموختن آن براى مسافر لازم است از قبيل موارد رخصت مسافرت و راهنماييهاى قبله و مسائل ديگر.

باب اول- در فوايد سفر

بدان كه سفر نوعى حركت و معاشرت است و همان طورى كه در بخش آداب مصاحبت و گوشه‌نشينى گفتيم، فايده‌ها و آفتهايى دارد. فايده‌هايى كه انگيزه سفر است از دو حال خارج نيست. يا گريز [از زيان‌] است يا طلب [منفعت‌]. زيرا مسافر يا براى دورى از اقامتگاه خود انگيزه‌اى دارد، كه اگر آن انگيزه نبود هدفى براى سفر نداشت و يا آن كه در سفر مقصد و هدفى دارد و آنچه از آن مى‌گريزد يا چيزى است دنيوى كه باعث بدبختى است مثل طاعون و وبايى كه در شهرى شايع شده يا علّت فرار ترس از آشوب است و دشمنى و گرانى كه اين بلاها همگانى است. آنچنان كه گفتيم و يا خصوصى، مانند كسى كه در شهرى در معرض آزار قرار گرفته و از آن شهر فرار مى‌كند، و يا امرى است كه باعث بدبختى دينى است مانند كسى كه در شهر خود گرفتار مقام و ثروت و پيروان و امكانات فراوانى است كه او را از توجّه كامل به خدا باز مى‌دارد و در نتيجه گوشه‌نشينى و گمنامى را برمى‌گزيند و از امكانات زياد و مقام دورى مى‌كند و يا

«٧» در كتاب احياء العلوم ، دو باب آمده كه از اين سه باب ، اولى و دومى را يكى شمرده است .