اختيار داشتن بيش از ثلث مال» و به اين كه «به سبب تقديم و تأخير ذكرى تفاوت حاصل مىشود»، پس آن منشأ فرقى نمىشود، به سبب اطلاق ادله. و در احكام وضعيه، غالبا جهل را مدخليتى نمىباشد.

٩٣: سؤال:

ثلث وصيت كه معتبر است، آيا آن چه را وصيت كرده همان شىء بجنسه از ثلث كل مال اخراج مىشود؟ يا از كل مال از هر شىء ثلث اخراج مىشود؟

جواب:

بجنسه همان شىء را ملاحظه مىكنند، اگر بعد ملاحظۀ قيمت مجموع مال، قيمت اين شىء اضافه بر ثلث نباشد، همان را به مصرف وصيت مىرسانند. و اگر اضافه باشد، به قدرى كه مساوى ثلث باشد آن را به مصرف مىرسانند. و اللّٰه العالم.

٩٤: سؤال:

شخصى در مرض موت وصيت نموده كه قدرى از ملك او را به سركار امام زاده [اى] بدهند كه او را در جوار آن دفن كنند. و وقفيت آن مكان به هيچ وجه من الوجوه معلوم نيست و آن چه به استماع معلوم شده اين است كه خدام آستانۀ مقدسۀ مذكوره قيمت معينى مىگرفتهاند و هر كس كه خواهش مىنمود كه در آنجا مدفون شود، دفن مىكردند. و هم چنين وصيت نموده كه بعضى املاك او را بعد از وفاتش وقف نمايند. چه صورت دارد؟.

جواب:

ظاهر اين است كه امثال اين بقعهها وقف باشند. و اگر احتمال ظاهرى باشد كه ملك خدمه باشد، يا آن كه واقفى وقف كرده باشد كه منافع آن به مصرف امام زاده برسد كه اين دفن كردن هم از جملۀ منافع باشد- بلكه احتمال مساوى هم اگر باشد- در اين صورت به عمل مستمر مىتوان عمل كرد. و آن چه را وصيت كرده كه وقف كنند، آن نيز در ثلث مال معتبر است. و بهتر آن است كه آن عين موصى بها را قيمت كنند بلا منفعت و قيمت كنند با منفعت، و تفاوت ما بين قيمتين را ملاحظه كنند. هر گاه آن تفاوت از ثلث مال بر مىآيد، تمام آن معتبر است. و اگر نه در همان قدرى كه از ثلث بر مىآيد اكتفا مىكنند و باقى را به ورثه رد مىكنند. و اللّٰه العالم.

٩٥: سؤال:

زيد در حين حيات خود صبيۀ خود را متزوّجه نموده به عمرو داده، و به قدر سهم او از مال خود به او داده. و در پشت عقد نامچۀ او تفصيل داده كه «به عوض حقوق به او دادهام و او را ديگر حقى و ادعائى با وارث باقى نباشد». و حال صبيه زيد متوفى يا زوج او مىتواند كه ادعاى ارث زوجۀ خود را از ورثۀ [زيد] نمايد يا نه؟

جواب:

كسى در حال حيات خود تسلطى بر ميراث ورثۀ خود ندارد. مگر اين كه به اين