مهر والده داخل ديون است و از اصل مال وضع مىشود قبل از وصيت و ميراث، بعد از ثبوت مقدار، و قسم، در جائى كه ضرور باشد. و زيادتى كه از براى عروسى كردن بعضى ملحوظ داشته از باب وصيت است و هر گاه از ثلث زايد نباشد بايد وضع كرد قبل از ميراث. و هر گاه زايد باشد موقوف است به اجازۀ وارث. و اما تقسيم ساير مال بين الوارث: پس اگر خصوص مال معينى را ملاحظه نكرده و حصۀ هر يك از ميراث هم مساوى همان مىشود كه گفته است، پس آن وصيت لغو است و اين معنى بدون وصيت هم ثابت مىشود. و هر گاه خصوص اموال معينه را به نظر آورده- مثل آن كه فلان باغ را به فلان وارث بدهند و فلان ملك را به فلان و هم چنين. و قيمت آن اعيان هم مساوى حصۀ ايشان است- وصيت او در تعيين بيش از ثلث ممضى نيست. مگر با اجازۀ ورثه. پس هر يك از آنها ثلث آن چه را كه تعيين كرده متصرف مىشوند، و در باقى همه شريكند. مگر با امضاى ورثه.

و هر گاه در تقسيم زياد و كم قرار داده باشد و منظور او وصيت در آن زايد بوده، آن هم از ثلث مسموع است. و اما اگر قصد او اين بوده كه از حصۀ يكى كم كند و حصۀ او را از براى ديگرى قرار بدهد، ظاهرا صحيح نيست. هر چند احوط اين است كه آن را هم از باب وصيت محسوب دارد، به اين معنى كه هر گاه آن قدرى كه اين وارث را از آن محروم كرده زايد بر ثلث نيست، ممضى باشد، و الا فلا، مگر با اجازۀ وارث.

١٢٤: سؤال:

شخصى فوت شده است و دو سه يوم قبل از وفات وصيت كرده است كه مجموع امور او تعلق به برادر صلبى و بطنى او داشته باشد. و برادر مادرى تنها هم دارد. و دو خواهر پدر مادرى دارد. بيان فرمايند كه وصيت او چه صورت دارد؟ و باز هم بيان فرمايند كه با وجود دو خواهر و يك برادر كه از ابوين خود دارد، برادر مادرى تنها چه قدر از متروكات او مىبرد؟ و وصيت كرده است كه يك سال نماز از براى او استيجار نمايند و يك تومان هم از باب زكات بدهند. آيا اينها از اصل مال وضع مىشوند يا از ثلث؟

جواب:

يك تومان زكات از اصل مال وضع مىشود. و يك سال نماز از ثلث مال وضع مىشود، على الاظهر الاشهر. و تتمۀ ثلث را از باب وصيت به برادر صلبى و بطنى او مىدهند. و دو ثلث ديگر را ميان كل ورثه كما فرض اللّٰه قسمت مىكنند به اين نحو كه سدس آن را به برادر مادرى مىدهند، و باقى را ما بين برادر و خواهرهاى پدر مادرى «لِلذَّكَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ» قسمت مىكنند.