باشد كه تواند اداى آن كرد. و بعضى رهن گذاشتن را هم شرط دانستهاند و آن احوط است هر چند لزوم آن معلوم نيست. و لكن شاهد بگيرد از براى اين كه مال صغير محفوظ بماند. و اطلاق ادلّه مقتضى آن است كه عدم ضرر كافى باشد در قرض. بخلاف بيع مال كه در آن ملاحظۀ مصلحت، معتبر است.

١٣٨: سؤال:

چه مىفرمايند در خصوص اين كه زيد عازم زيارت باشد و بعضى از املاك و اموال خود را به بعض اولاد خود- مثلا به يوسف و محمد و غيرهما- فروخته يا هبه نموده. و وصيت كرده كه «در فلان و فلان ملك من يوسف و محمد را دخلى نبوده، از ساير ورثهام باشد». و در مرض الموت گفته كه «وصيت سابقم را اخفا داشته مجموع ثلث تركۀ مرا به مصرف فلان صرف نماييد». حال ولدان مزبوران از ملكين مزبورين ارث مىبرند يا نه؟ شقوق محتملۀ مسأله را (كما ينبغى حسبة للّه) بيان فرمايند.

جواب:

آن چه را به عنوان بيع يا هبۀ لازمه (يعنى با ايجاب و قبول و قبض و اقباض) به يوسف و محمد منتقل كرده، مال آنها است. و ديگرى را در آنها حقى نيست. و وصيت ثلثى را كه كرده است كه [به] فلان مصرف برسانيد، بايد دانست كه وصيت سابق كه گفته بود «فلان و فلان ملك را به ساير ورثه بدهيد» آن را هم اگر ساير وراث از اصل ممضى ندارند، آن را هم بايد از ثلث اعتبار كنيم. پس اول فلان و فلان ملك را به جهت سبقت ذكر و تاكيد در امضاى آن مقدم داشته. ثلث را به مصرف معينى كه گفته مىرسانند. و اگر ثلث زياده بر آن ملكها نباشد و ورثه اجازه نكند، چيزى براى آن مصرف كه [در] آخر گفته به جا نمىماند. و يوسف و محمد را دخلى و تصرفى در آن چه به وصيت حق ساير ورثه شده جايز نيست.

١٣٩: سؤال:

شخص عالمى به رحمت خدا رفته است، بيست سال قبل از اين. و چند جلد كتاب عربى از او مانده است. و وصيت نموده كه «بعد از من از اولاد من هر كى صاحب كالمتر باشد، اين كتابها مال او مىباشد». و حال يك نوۀ او سواد عربى دارد. آن كتابها به او مىرسد؟ يا تقسيم كنند؟ بيان فرمايند.

جواب:

هر گاه در حين وصيت در ميان اولاد صلبى او صاحب كمالى بوده از همه كاملتر، يا همان اولاد موجود [اگر] يكى از آنها بعد او صاحب كمالتر باشد، به او مىدهند، و بعد فوت او به وارث او مىدهند. و به اين نوادۀ او نمىدهند. و هر گاه قرينه باشد كه مراد او از اولاد اعم از صلبى و ولد ولد باشد، و بعد از فوت او صاحب اكمليت نوۀ