اصول حكمت اسلامى و ديدگاه هاى فلسفه بشرى - مدرسى، سيد محمد تقى - الصفحة ٢٤٦ - فصل هفتم قضا و قدر، بحثى مقايسهاى

تبيينش كرده است فاصله بسيار دارد و معتقد است كه قضا و قدر دو مرحله از مراحل علم خداوندى هستند، چون علم خداوندى قديم است قضا وقدر نيز قديم خواهند بود و چون اين دو قديم هستند پس نا گزير بايد آنچه در آن سوى اين دو قرار دارند نيز قديم باشند.

پيشتر توضيح داديم كه مشكل فلسفه بشرى آن است كه نتوانسته پيوند ميان خالق و مخلوق را در آنچه قديم و يا حادث ناميده مى‌شود درك كند، چنانكه نتوانسته موضوع بداء، اراده الهى و ديگر مسايل مربوط به اين زمينه را درك كند. و اين كه انگاره‌هاى بشرى رو به اين سمت دارد كه هر آنچه به خداوند سبحان مربوط است لاجرم بايد رنگى از لى و قديم داشته باشد، در حالى كه تفاوت ميان اين انگاره و آنچه خداوند مردم را بر آن سرشته، بسيار است، صرف نظر از آموزشهاى قرآن كريم، روايتهاى پيامبر صلى الله عليه و آله و اهل بيت عليهم السلام كه منبع دانش الهى هستند.

اعتقاد به اين كه مجّرد علم الهى، همان قضا وقدر است مفهومى چنين دارد كه قضا و قدر آفريدگانى نوين از آفريدگان الهى نيستند، مفهوم آن چنين است كه قضا و قدر خداوندى تحوّل نمى‌پذيرند، زيرا از ذات خدا هستند و ذات خدا هم دگرگون ناپذير است.

چنين اعتقاد خشكى براى بشريت مشكلى بغايت بزرگ آفريده است و آن عبارت است از اين كه آدمى بدون برخوردارى از روزنه‌اى هر چند ناچيز از نور اميد به حيات خود ادامه دهد؛ اميد به اين كه خداوند بلا را از آدمى دور مى‌كند، يا دست كم اميد به، امكان تلاش در راه تغيير واقعيت در پرتو اراده و اختيار بشرى.

از اين گذشته مفهوم جامد بودن قدر و قضا با بسيارى از آيات قرآن كريم كه آن نيز ساخته آفريننده قديم است تناقض دارد، به علاوه با سيره پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و امامان اهل بيت عليهم السلام كه جانشينان شرعى او هستند نيز در تضاد است.

آيات شريفه قرآنى بارها بر ضرورت رويكرد بنده به خداى بزرگ براى طلب بخشش، مغفرت و مناجات تأكيد داردند و از بنده مى‌خواهند به كسى جز