تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ١٨٨ - شرح آيات

[٤٢- ٤٨] در زندگى تسلسلى در سنّتهاى و مسبّبها وجود دارد، و از جمله آنها سنت جزا است، ولى در خلأ جريان پيدا نمى‌كند يا، به گفته فلاسفه، به صورت دور صورت نمى‌گيرد، بلكه داراى آغاز و انجام است، و كسى بر آن اشراف دارد كه خدا است، پس جهان خالى از عقلانيت نيست، و نه چنان است كه قوانين مجرد باشد، بلكه تدبير محكم و حكيمانه الاهى بر آن مستولى است، چنان كه خداوند متعال گفته است إِنَّ رَبَّكُمُ اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ ثُمَّ اسْتَوى‌ عَلَى الْعَرْشِ يُغْشِي اللَّيْلَ النَّهارَ يَطْلُبُهُ حَثِيثاً وَ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ وَ النُّجُومَ مُسَخَّراتٍ بِأَمْرِهِ أَلا لَهُ الْخَلْقُ وَ الْأَمْرُ تَبارَكَ اللَّهُ رَبُّ الْعالَمِينَ‌ «پروردگار شما اللَّه است كه آسمانها و زمين را در شش روز آفريد، و سپس به عرش پرداختن، فرو مى‌پوشاند شب روز را كه به شتاب در پى آن است، و خورشيد و ماه و ستارگان مسخّر فرمان اويند، و آفريدن و فرمان دادن مخصوص او است، و بزرگ است پروردگار جهانيان». [٨٢] و چون امر به دست خدا است و به او منتهى مى‌شود، پس نفس بايد به جزا مطمئن باشد و نيز به نتايج سعى و تلاش خويش، و در قرآن، در جاها و با صيغه‌هاى مختلف، به اين بصيرت اشاره شده است.

وَ أَنَّ إِلى‌ رَبِّكَ الْمُنْتَهى‌ «و اين كه پايان كار به پروردگارت مى‌انجامد.» آرى، آنچه از زندگى آشكار مى‌شود، اين است كه نظمى دقيق دارد، و سنتهايى بر آن حكومت مى‌كند. ولى جنبه پوشيده و پنهان و خلاصه آن اين است كه خدا بر آن سلطه و هيمنه دارد. و مؤمنان به اين حقيقت يقين و اطمينان دارند، در صورتى كه ديگران چيزى جز صورتى از زندگى را نمى‌بينند.

قرآن در اين جا به تأكيد اين هيمنه مى‌پردازد و از لطايف امور براى آن مثل مى‌زند.

/ ١٩١ وَ أَنَّهُ هُوَ أَضْحَكَ وَ أَبْكى‌ «و اين كه او مى‌خنداند و مى‌گرياند.»