الَّذِينَ يَذْكُرُونَ اللَّهَ قِياماً وَ قُعُوداً وَ عَلى‌ جُنُوبِهِمْ وَ يَتَفَكَّرُونَ فِي خَلْقِ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ رَبَّنا ما خَلَقْتَ هذا باطِلًا سُبْحانَكَ فَقِنا عَذابَ النَّارِ «كه خدا را ايستاده و نشسته و بر پهلو دراز كشيده ياد مى‌كنند و در آفرينش آسمانها و زمين مى‌انديشند: پروردگارا! اينها را به باطل نيافريدى، پس ما را از عذاب آتش نگاه‌دار»، [١٧] و بدين گونه با شناخت او از هدفدارى هر چيز در پيرامونش متوجه هدف خود در زندگى مى‌شود و به تلاش كردن براى آن برمى‌خيزد، و از آنچه مى‌بيند و احساس مى‌كند، با بصيرت و بينايى خويش به ايمان آوردن به غيب راه مى‌يابد .. و از اين جا است كه ارتباط ميان آياتى كه گذشت و اين تأكيد بر عذاب آشكار و مورد اعتماد مى‌شود.

إِنَّ عَذابَ رَبِّكَ لَواقِعٌ‌ «عذاب پروردگارت وقوع پيدا خواهد كرد.» ظاهرا مقصود از عذاب آن معنى فراگيرى است كه شامل عذاب دنيا و آخرت هر دو مى‌شود، و دليل بر آن است گفته خدا در آخر همين سوره وَ إِنَّ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا عَذاباً دُونَ ذلِكَ وَ لكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَعْلَمُونَ‌ «و براى كسانى كه ستم كرده‌اند، عذابى جز اين وجود دارد، ولى بيشتر ايشان اين را نمى‌دانند»، و عذاب دنيا عطيه‌اى از عذاب آخرت و دليلى بر آن و بيم دهنده‌اى قابل احساس از آن است.

وقوع در اين جا به معنى حدوث نيست، بلكه به معنى تحقق يافتن و واقعى بودن است، پس به همان گونه كه كوه‌ها و كتابها و خانه و آسمان و درياها همه از حقايقى است كه شخص درباره وجود آنها گرفتار شك نمى‌شود، عذاب خدا نيز چنين است و به حق وقوع پيدا خواهد كرد، كه آن را مخلصان به يقين و به آيات و اشارات دلالت كننده بر آن در دنيا مى‌بينند، و از آن خود را دور نگاه مى‌دارند، و خدا آنان را از آن حفظ و نگاهدارى مى‌كند وَ وَقاهُمْ رَبُّهُمْ عَذابَ الْجَحِيمِ‌ «و پروردگارشان آنان را از عذاب جهنم نگاه داشت»، در صورتى كه ديگران نسبت به آن كورند و زندگى را بازى مى‌پندارند و در نتيجه در/ ٩٩ دنيا و آخرت گرفتار عذاب‌

[١٧] - آل عمران/ ١٩١.