تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٢ - شرح آيات

پيدا مى‌كند كه از آن جمله است كوشيدن و رنج بردن. پس هر كه ديگر نواحى زندگى خود را كنار گذارد و تنها به جستجوى خوراك بپردازد، توفيق حاصل نمى‌كند؛ چگونه؟

مگر ملت نادان از هم گسيخته‌اى كه هيچ توجهى به سياست ندارد و از تغييرات بزرگى كه در جهان صورت گرفته بى‌خبر است، و عواطف او از لحاظ ادبى و فنى هيچ تغييرى پيدا نمى‌كند، ملتى عقب مانده نيست، و آيا بهره چنين ملت و/ ٤٣ قومى مى‌تواند جز فقر و مسكنت باشد، حتى اگر تمام فرزندانش شب و روز در طلب روزى تلاش كنند؟

در فرد نيز چنين است، و هر كه عزيمت و همت او فرو افتاده و پست باشد، و افق علم و فهم او تنگ، و آداب و اخلاقش بد باشد، تلاش در طلب روزى سودى براى او ندارد. در صورتى كه فرد ديگر كه همت بلند دارد، و علم و فهم او افزايش مى‌يابد، و اخلاق و آداب او نيكو مى‌شود، به اندكى از تلاش تمركز يافته براى دست يافتن به روزى مى‌پردازد، و در عوض به بسيارى از دستاوردهاى ديگر دسترس پيدا مى‌كند؛ مگر چنين نيست؟ و به همين سبب در حديث مأثور از امام صادق عليه السلام آمده است

«سوگند به آن كه جدّم را به حق به پيامبرى برگزيد كه خداوند متعال روزى بنده‌اش را به اندازه جوانمردى به او مى‌رساند، و يارى به اندازه شدت بلا نزول پيدا مى‌كند»، [٣١] و او عليه السلام گفت: «از آزار رساندن به ديگران دست بازداشتن و از جنجال و غوغا كاستن روزى را افزايش مى‌دهد»، [٣٢] و از رسول صلّى اللَّه عليه و آله روايت شده است كه گفت: «توحيد نيمى از دين است، و با صدقه دادن روزى را براى خود فرود آور»، [٣٣] و خطرناكترين نتيجه تكالب و به جان يكديگر همچون سگان افتادن براى دنيا، دور ماندن از ياد خدا است، و صعود