تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٢٣٢ - شرح آيات

ايشان ضعف و فروريختگى همچون ديگر نظامهاى طاغوتى حكومت داشت كه خدا آن را به خانه عنكبوت تشبيه كرده است در صورتى كه ظاهر آن حكايت مى‌كند، و اين ضعف و ناتوانى نتيجه پيروى آنان از باطل بود و مخالفت ايشان با سنّتهاى زندگى، چه اسباب حقيقى نيرو در پيروى از حق و تسليم شدن به خدا نهفته است، در صورتى كه قوم عاد بر خود اعتماد داشتند، چنان كه از آن در آيه‌هاى ١٥- ١٦ از سوره فصّلت سخن گفتيم.

خداى تعالى مى‌گويد مَثَلُ الَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِ اللَّهِ أَوْلِياءَ كَمَثَلِ الْعَنْكَبُوتِ اتَّخَذَتْ بَيْتاً وَ إِنَّ أَوْهَنَ الْبُيُوتِ لَبَيْتُ الْعَنْكَبُوتِ لَوْ كانُوا يَعْلَمُونَ‌ «مثل كسانى كه دوستان و سرورانى براى خود جز خدا انتخاب كردند، همچون مثل عنكبوت است كه براى خود خانه‌اى انتخاب كرد كه سست‌ترين خانه‌ها است، كاش اين را مى‌دانستند»، [٣١] و در اين جا آنان را به چيزى ديگر تشبيه مى‌كند و مى‌گويد عزّ من قايل

كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ مُنْقَعِرٍ «چنان كه گويى درختان خرماى بركنده از زمين‌اند.» كه با مرور زمان و تأثير عوامل مخرّب مغزشان خالى و پوك شده، و رگها بريده، و چنان است كه براى كنده شدن و بر زمين افتادن و خرد شدن جز به نيروى اندكى كه بر آنها وارد شود نيازى ندارند، و خدا آنان را به نخلى تشبيه كرده است كه از ريشه كنده شده باشد (و خداوند متعال مى‌خواسته است بگويد كه آنان به نخل همراه با ريشه‌هاى در درون خاك فروريخته آن شباهت دارند كه از خاك كنده شده و بيرون آمده و هيچ اثرى از آنها بر جاى نمانده است)، [٣٢] فَتَرَى الْقَوْمَ فِيها صَرْعى‌ كَأَنَّهُمْ أَعْجازُ نَخْلٍ خاوِيَةٍ «پس آن قوم را در آن مى‌بينى كه بى‌هوش افتاده‌اند و تو گويى تنه‌هايى از درختان خرمايى فرو افتاده‌اند»، [٣٣] و در اين جا و آن جا