تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٦٨ - شرح آيات
كه اين گونه چيزها از رازهاى زندگى با ما سخن گويند و به ستايش پروردگار بپردازند كه آنان را فراوان به وجود آورده و همچون پلى در ميان ما و معرفت آفريدگار بزرگ قرار داده است.
أَ أَنْتُمْ أَنْشَأْتُمْ شَجَرَتَها أَمْ نَحْنُ الْمُنْشِؤُنَ «آيا شما درخت آن را به وجود آورديد يا به وجود آورنده ماييم؟» گفتند كه آتش از به هم ساييدن درخت بادام تلخ (مرخ) و درخت ديگرى به نام عقار پديد مىآمد كه اين كار با زدن و ساييدن يكى از آنها بر ديگرى صورت مىگرفت، و ظاهرا هر درختى كه بسوزد چنين است، پس آيا ما خالق آن آتش بودهايم يا خدا؟ پس چرا به قدرت خدا ايمان نمىآوريم كه آتش را در اين درختان سبز ذخيره كرده است، و به آن باور نمىكنيم كه او توانايى آن را دارد كه مردگان را زنده كند؟
مشكل بشر در قضيه بعث آن است كه امور را بنا بر قدرت خود مورد مقايسه قرار مىدهد، و چون در نفس خود ضعف و عجز احساس مىكند، به انكار آخرت مىپردازد، ولى اگر به قضيه از طريق اراده خدا كه در جهان متجلى است نگاه كند، بعث را امرى آسان تصور خواهد كرد، بسا هست كه اين انديشه راز پرسشهاى ما را از يكديگر (آيا شما يا ما) مكشوف سازد، پس اگر فرضا پاسخ آن باشد كه ما (بشر) مىآفرينيم و زراعت مىكنيم و به وجود مىآوريم و نازل مىكنيم، امكان كافر شدن بعث وجود مىداشت، در صورتى كه پاسخ شناخته در نزد هر انسان آن است كه ديگرى جز ما اين كار را به انجام مىرساند، كه در اين صورت بايد بكوشيم تا آن ديگرى را بشناسيم و به او ايمان آوريم و نامهاى او را بشناسيم و در نتيجه از واقعيت بعث و نشور آگاه شويم.
[٧٣] پروردگار ما تنها آتش را نيافريد و درخت آن را به وجود نياورد، بلكه.
براى آفريدن آن هدفهايى محدود معين كرد.
نَحْنُ جَعَلْناها تَذْكِرَةً «ما آن را وسيله يادآورى قرار داديم.»/ ٤٤٥ كه مردمان را به ياد پروردگارشان اندازد، از آن روى كه اين نعمت الاهى