تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٩٩ - شرح آيات

معلوم شود كه مفعول مطلق آن به صورت جنس آمده است نه به صورت فرد، و به همين سبب خدا نگفته است (و يدعّون دعّة) بلكه به جاى دعّة «دعّا» آورده است، و شايد مكذبان در آن روز تلاش كنند تا از جهنم و عظمت عذاب آن رهايى يابند، و به همين جهت با پاى خود به سوى آن پيش نمى‌روند و در نتيجه آنان را با اكراهشان مكرر در مكرر به سوى جهنم مى‌رانند.

/ ١٠٢ [١٤] و هنگامى كه به آن مى‌رسند، به ايشان خطاب مى‌رسد كه

هذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنْتُمْ بِها تُكَذِّبُونَ‌ «اين همان آتشى است كه آن را تكذيب مى‌كرديد.» و اين جزئى از تكذيب كلى ايشان نسبت به حقايقى است كه رسالت برايشان آورده بود.

[١٥] و در آنجا كه جهنم را مى‌بينند و گرمى آتش آن را احساس مى‌كنند، از ايشان مى‌پرسند

أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ‌ «آيا اين جادو است يا شما نمى‌بينيد؟» حقايق غيبى كه قرآن درباره آنها سخن مى‌گويد، همچون حقايقى آشكار است كه در برابر انسان قرار گرفته باشد، بلكه بعضى از آنها تجلّى و وضوحى بيشتر دارد، ولى بينش بشر با حجاب غفلت و شهوت از كار افتاده، و قلب او را كبر و انكارى بزرگ در ميان گرفته است، پس او را چنان مى‌بينى كه به تصديق آن نمى‌پردازد، و آيات و نشانه‌هاى آن را با كمال تأثيرى كه بر وى دارد، گونه‌اى از جادو تصور مى‌كند، شگفتا بر اين انسان دشمن سخت كه چگونه خود را از حقايق برتر و بالاتر مى‌بيند و منكر آنها مى‌شود، و چنان مى‌پندارد كه آثار آنها بر جان او چيزى جز خيال تمركز يافته‌اى نيست كه جادو نام دارد، پس آيا مى‌تواند آتش جهنم را هم به اين كه جادو است تفسير كند؟

[١٦] آتش حقّ و آشكار است و پرهيزگاران آن را در هر گناه و معصيت مى‌بينند، پس دروغ و فريب و نفاق و خيانت و ... و ... همه در بصيرت ايشان‌