تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٣٥٠ - شرح آيات
[٤٣- ٤٥] و آيات گذشته اشاره به آن داشت كه امكان همكارى جن و انس در معصيت و نافرمانى و تكذيب وجود دارد، و اين امرى واقعى است، بدان سبب كه ابليسهاى جنّ از تكذيب كنندگان خدا آن كسانند كه در سينههاى مردم وسوسه مىكنند، و در انسانها عوامل معصيت و انحراف را بر مىانگيزند و به همين جهت خداوند متعال به ما فرمان پناه بردن به خودش را مِنْ شَرِّ الْوَسْواسِ الْخَنَّاسِ* الَّذِي يُوَسْوِسُ فِي صُدُورِ النَّاسِ* مِنَ الْجِنَّةِ وَ النَّاسِ «از شرّ وسوسه كننده نهان شوندهاى (داده است) كه در سينههاى مردم وسوسه مىكند، خواه از جن و خواه از انس»، [٨٧] بلكه گاه همكارى ميان آنان در تكذيب به حدى مىرسد كه جنبه مادّى پيدا مىكند، و خداى تعالى در حكايت كردن از جنيان گفته است وَ أَنَّا ظَنَنَّا أَنْ لَنْ تَقُولَ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلَى اللَّهِ كَذِباً* وَ أَنَّهُ كانَ رِجالٌ مِنَ الْإِنْسِ يَعُوذُونَ بِرِجالٍ مِنَ الْجِنِّ فَزادُوهُمْ رَهَقاً* وَ أَنَّهُمْ ظَنُّوا كَما ظَنَنْتُمْ أَنْ لَنْ يَبْعَثَ اللَّهُ أَحَداً «و اين كه ما گمان مىكرديم كه انس و جن دروغ بر خدا نمىبندند* و اين كه مردانى از انس به مردانى از جن پناه مىبردند، و بر گناه ايشان مىافزودند* و آنان همچون شما، چنان مىپنداشتند، كه خدا هيچ كس را برنخواهد انگيخت». [٨٨] و شعوذه و جادو كه بر تكذيب خدا و آيات او متكى است از اشكال همكارى بين دو گروه جن و انس است.
/ ٣٣٩ ولى هر اندازه دو گروه حقايق واقعى همچون آتش را تكذيب كنند و بر اين كار به يكديگر مدد برسانند، تبديل پيدا نخواهد كرد و از ميان نخواهد رفت، چه آتش وجود دارد هر چند ما آن را دروغ بدانيم، به همان گونه كه تكذيب بعضى از سوفسطائيان از واقعى بودن آفرينش آن را به خيال مبدل نمىسازد، بلكه تكذيب آتش، اثر آن را بر تكذيب كنندهاش نزديكتر و شديدتر مىسازد، و در روز قيامت مجرمان را با گرفتن موهاى جلو سر و پاهايشان به جهنم مىافكنند و به ايشان مىگويند
[٨٧] - النّاس/ ٤ و ٥.
[٨٨] - الجن/ ٥ تا ٧.