تفسير هدايت - المدرسي، السيد محمد تقي - الصفحة ٤٦٣ - شرح آيات
رسالت او برنمىانگيزد؟
[٦٨- ٧٠] سپس بايد به آب بنگريم و مخصوصا به آبى كه آن را مىآشاميم و زندگى ما و زندگى هر موجود زنده وابسته به آن است توجه كنيم و بدانيم كه ما آن را از ابر فرو نفرستادهايم.
أَ فَرَأَيْتُمُ الْماءَ الَّذِي تَشْرَبُونَ* أَ أَنْتُمْ أَنْزَلْتُمُوهُ مِنَ الْمُزْنِ أَمْ نَحْنُ الْمُنْزِلُونَ «آيا به آبى كه مىآشاميد توجه كردهايد؟* آيا شما آن را از ابر فرو آورديد يا ما فرود آورنده آن بوديم؟» شك نيست كه ما نمىتوانيم مدّعى فرود آوردن آن شويم، و بزرگترين دليل بر اين آن است كه نمىدانيم كه چه وقت باران خواهد آمد، و چون آسمان ما را ابرها فرو پوشانند، دخل و تصرفى در فرود آوردن باران و مقدار آن از آنها نداريم، و اين حقيقتى است كه همگان آن را قبول دارند، ولى بعضى در اين جا شبههاى وارد كرده و گفتهاند كه: باران نتيجه عوامل و قوانين طبيعى است كه از بخار شدن آب اقيانوسها و درياها و رودخانهها بر اثر حرارت خورشيد آغاز مىشود، كه پس از گذشتن بخارها در جو و رسيدن به طبقات بالا به صورت ابر درمىآيند، و اين عملى است كه نظام محض آن را انجام مىدهد، و نيازى به فرض وجود ارادهاى (آفريدگار) كه عمل به سبب آن صورت پذير شود، ندارد، و اين از دشوارترين مشكلات انسان با علم است.
دكتر بوخنر آلمانى مىگويد كه: چون ما حتى يك نمود را در جهان گسترده، از دورترين نقطه اكتشاف شده در فضا گرفته تا نزديكترين جرم به خودمان، منحرف از نظام جهانى نيافتهايم، پس احتياجى به فرض كردن وجود خدا نداريم.
ولى حقيقت آن است كه نبودن انحراف و استثنايى در نظام، يا فراگير بودن نظام در جهان دليل بر نبودن خالق نيست، بلكه دليلى قاطع بر وجود كسى است كه اين نظام را آفريده و همو خداى آفريدگار بزرگ است، و گرنه چه كسى اين نظام را قرار داده و به جريان انداخته است؟ و از اين گذشته، آيا هر چه در